Καλλίδα Ζαχοπούλου: «Το βιβλίο μου δεν είναι διδακτικό, ούτε προσπαθεί να το παίξει βαθύ»

Με ποια λόγια θα συστήνατε το βιβλίο σας σε κάποιον που δεν γνωρίζει τίποτε για σας;

Το Όταν νυχτώνει στα στενά (εκδ. Ψυχογιός) είναι ένα κοινωνικό μυθιστόρημα με λυρική γραφή, που ακολουθεί τις ζωές –αλλά και τις σκέψεις– μιας παρέας νεαρών ενηλίκων στην σύγχρονη αθηναϊκή πραγματικότητα. Είναι διαποτισμένο με ειρωνεία, αυτοσαρκασμό και συναίσθημα. Δεν είναι διδακτικό, ούτε προσπαθεί να το παίξει βαθύ. Είναι αυτό που είναι.

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμα ένας συγγραφέας; Τι το καινούργιο φέρνει;

Υπάρχει μια πολύ ωραία φράση που ειπώθηκε από τον Γάλλο νομπελίστα André Gide, στο βιβλίο του Le traité du Narcisse: Theorie du symbole και πάει κάπως έτσι: «Όλα όσα πρέπει να ειπωθούν έχουν ήδη ειπωθεί, αλλά μιας και κανένας δεν ακούει, πρέπει να γυρίζουμε συνεχώς πίσω και να τα λέμε όλα ξανά από την αρχή».

Δεν θεωρώ ότι οι συγγραφείς πρέπει πάντοτε να παρουσιάζουν κάποια καινούρια, μεγάλη, πρωτοποριακή ιδέα. Αν τα καταφέρουν, υπέροχα! Αν όχι, υπάρχουν δισεκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο, κάποιοι από τους οποίους σίγουρα θα βρουν κάτι να κρατήσουν από το βιβλίο του νέου συγγραφέα. Θεωρώ ότι το να δίνεται ο χώρος σε πολλές, νέες και ποικίλες φωνές να ακουστούν, είναι μία από τις σημαντικότερες πτυχές παραγωγής τέχνης. Άλλωστε, όπως είπε και ο Gide, καμιά φορά χρειάζεται να επαναλαμβάνουμε πράγματα που έχουν ήδη ειπωθεί, αλλά με διαφορετικό τρόπο: ίσως έτσι να φτάσουν στα αυτιά ενός διαφορετικού κοινού ή να γίνουν περισσότερο κατανοητά.

Πείτε μας δυο λόγια για το νεότευκτο «συγγραφικό σας εργαστήρι».

Δεν ακολουθώ κάποια συγκεκριμένη μέθοδο, ούτε κάποια συγκεκριμένη συμβουλή. Διαβάζω πολύ και γράφω πολύ και προσπαθώ να τα κάνω και τα δύο με κριτική ματιά. Το σημαντικότερο στη διαδικασία συγγραφής ενός βιβλίου, κατά τη γνώμη μου, είναι να συνεχίζεις να το γράφεις, ακόμη κι αν δεν βγάζει τόσο νόημα πια. Κάποια στιγμή θα τελειώσει –όπως όλα τελειώνουν, κάποια στιγμή– και τότε μπορείς να το κοιτάξεις σαν αναγνώστης και όχι σαν συγγραφέας.

Κάθε βιβλίο απαιτεί κάτι διαφορετικό από τον συγγραφέα: άλλο είναι, π.χ., το να γράφεις μια ποιητική συλλογή, άλλο ένα κοινωνικό μυθιστόρημα, άλλο ένα μυθιστόρημα φαντασίας. Εάν έχεις διαβάσει πολύ, το πιθανότερο είναι ότι θα είσαι σε θέση να καταλάβεις τους μηχανισμούς που δουλεύουν στην ιστορία σου και αυτούς που δεν δουλεύουν τόσο.

Το Όταν νυχτώνει στα στενά δεν είναι ούτε το πρώτο μυθιστόρημα που γράφω, ούτε η πρώτη μου συγγραφική απόπειρα, είναι όμως το πρώτο ολοκληρωμένο μυθιστόρημα που έστειλα σε εκδοτικούς προς αξιολόγηση.

Επιπλέον, πάντα βοηθάει και μια δεύτερη γνώμη από αναγνώστες που εμπιστεύεσαι. Να προσθέσω εδώ ότι το Όταν νυχτώνει στα στενά δεν είναι ούτε το πρώτο μυθιστόρημα που γράφω, ούτε η πρώτη μου συγγραφική απόπειρα, είναι όμως το πρώτο ολοκληρωμένο μυθιστόρημα που έστειλα σε εκδοτικούς προς αξιολόγηση. Αυτό σημαίνει ότι σε ένα βαθμό ήμουν ήδη εξοικειωμένη με την προσπάθεια συγγραφής και ολοκλήρωσης ενός έργου μεγαλύτερης έκτασης, επομένως δεν με τρόμαξε τόσο πολύ η αρχική «κενή σελίδα».

Έχουν επηρεάσει άλλες τέχνες –κινηματογράφος, εικαστικά, κόμικς, μουσική κ.ά.– τη συγγραφική σας δουλειά; Αν ναι, με ποιους τρόπους;

Αναπόφευκτα! Μερικοί τρόποι που μπορώ να σκεφτώ:

• Ο κινηματογράφος: σου δείχνει πώς μπορείς να κάνεις μια σκηνή πιο δραματική και πιο ελκυστική.
• Το κόμικς: σου μαθαίνει πώς να σκέφτεσαι έξω από το κουτί.
• Τα εικαστικά: σου δίνουν έμπνευση και γεμίζουν το μυαλό σου με χρώματα και εικόνες.
• Η μουσική: σε βοηθά να αισθανθείς την ιστορία σου, να φορέσεις τα ρούχα των χαρακτήρων σου και να νιώσεις τα συναισθήματά τους.

Ο δρόμος προς την έκδοση για τους νέους συγγραφείς συνήθως δεν είναι σπαρμένος με ροδοπέταλα. Ποια είναι η δική σας ιστορία;

Γνωρίζω πολύ καλά ότι ο εκδοτικός χώρος στην Ελλάδα είναι ένα πονεμένο θέμα και δεν είναι καθόλου τυχαίο. Η παραγωγή και κατανάλωση τέχνης δέχεται μεγάλο πλήγμα στις λιγότερο οικονομικά ανεπτυγμένες χώρες και το ίδιο συμβαίνει και στη δική μας. Παρότι οι Έλληνες φαίνεται να είναι πολυγραφότατοι, δεν φαίνεται να είναι αντίστοιχα βιβλιοφάγοι κι αυτό δημιουργεί ένα κενό μεταξύ του αριθμού βιβλίων που γράφονται και του αριθμού βιβλίων που τελικά εκδίδονται.

Προσωπικά, στάθηκα τυχερή: η αγαπημένη Αγγέλα Σωτηρίου των Εκδόσεων Ψυχογιός πίστεψε στο έργο μου από την πρώτη στιγμή. Ίσως ήταν λόγω συγκυριών, ίσως ήταν λόγω εμπιστοσύνης. Όπως και να ‘χει, το βιβλίο μου προχώρησε στην έκδοση πολύ γρήγορα και είμαι ευγνώμων γι’ αυτό.

Παρόλο αυτά, η έκδοση δεν είναι –και δεν πρέπει να είναι– αυτοσκοπός. Το σημαντικό είναι να υπάρχει επιθυμία και ελευθερία να συνεχίσουμε να γράφουμε, αλλά και στήριξη για τους νέους συγγραφείς. Πέρα από ευκαιρία για να ακουστεί μια νέα φωνή, η έκδοση ενός βιβλίου νέου συγγραφέα είναι κι αυτή μια μορφή στήριξης, δείχνει δηλαδή ότι η αγορά είναι ανοιχτή και ότι υπάρχει ακόμη κοινό που επιθυμεί να γίνει δημιουργός και αποδέκτης πολιτισμού.