Το πρωτείο της δημοκρατίας

Εκτύπωση

altΠροδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Γιώργου Σιακαντάρη «Το πρωτείο της δημοκρατίας. Η σοσιαλδημοκρατία μετά τη σοσιαλδημοκρατία», το οποίο θα κυκλοφορήσει τη Δευτέρα 15 Απριλίου από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Παγκοσμιοποίηση και πέντε προκλήσεις για τη σοσιαλδημοκρατία

Η παγκοσμιοποίηση είναι ένα θετικό γεγονός με πολλές αρνητικές παρενέργειες. Η παγκοσμιοποίηση είναι ο κόσμος που ζούμε και που μπορεί να χρησιμοποιηθεί επ' ωφελεία ευρύτερων κοινωνικών στρωμάτων, αν ελεγχθούν σε παγκόσμιο επίπεδο οι οικονομικές και κοινωνικές εξελίξεις. Δεν πρέπει να διαφεύγει της όποιας ανάλυσης ότι με αυτήν δισεκατομμύρια ανθρώπων στον Τρίτο Κόσμο είδαν το εισόδημα και τη ζωή τους να βελτιώνονται. Ο σημερινός όμως τρόπος διαχείρισης της παγκοσμιοποίησης συνιστά μια αντίφαση μεταξύ όλων όσοι αποφασίζουν και την απουσία θεσμών λογοδοσίας τους. Αυτό μπορεί να αλλάξει με έναν συντονισμό δράσεων και ενεργειών των παγκόσμιων εταίρων, όπου θα τεθούν σε συζήτηση θέματα που άπτονται της μείωσης της ασύδοτης κίνησης των χρηματοοικονομικών ροών, του περιορισμού των ελλειμμάτων της αμερικανικής οικονομίας αλλά και του χαμηλού κόστους εργασίας σε Κίνα-Ίνδία και άλλες ασιατικές χώρες. Κυρίως όμως η παγκοσμιοποίηση πάσχει από την απουσία ενός πολιτικού εκφραστή που θα έθετε στην ημερήσια διάταξη τα ζητήματα της λογοδοσίας των παγκόσμιων οργανισμών σε παγκόσμιους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς – σε παγκόσμια «κοινοβουλευτικά» fora. Αυτό το ρόλο θα έπρεπε να είχε αναλάβει η σοσιαλδημοκρατία, και όχι να αλληθωρίζει προς «ρετρό» αριστερές εθνοκρατικές πολιτικές.

Ο κόσμος της παγκοσμιοποίησης συμπυκνώνει τεράστιες ανισότητες, τεράστια μεταναστευτικά ρεύματα όχι μόνο προς την Ευρώπη, αλλά και σε χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βορείου Αφρικής, αλλαγές των διεθνών ισορροπιών, οικονομικές κρίσεις έξαρσης της τρομοκρατίας, ιδιαζόντως αρνητικές κλιματικές αλλαγές, αλλά ταυτοχρόνως αποτελεί δυναμικό πεδίο αλλαγών, ενίσχυσης της αλληλεξάρτησης και δημιουργίας προϋποθέσεων ευημερίας. Αυτός ο κόσμος έχει μεν ως κοινό παρονομαστή του την ανασφάλεια, αλλά συνάμα είναι αποτέλεσμα και πολιτικών αλλαγών, και όχι μόνο συνέπεια κάποιας οικονομικής ειμαρμένης. Γιατί οι οικονομικές επιλογές είναι και πολιτικές επιλογές, όπως και το αντίθετο.

Η παγκοσμιοποίηση δεν είναι μόνο οικονομικό φαινόμενο. Αντιθέτως, αποτελεί μια διαδικασία ολικής διαφοροποίησης και μετασχηματισμού του καπιταλιστικού συστήματος. Η δαιμονοποίηση του φαινομένου λειτουργεί ως άλλοθι «πολιτικής μοιρολατρίας».

Η παγκοσμιοποίηση δεν είναι μόνο οικονομικό φαινόμενο. Αντιθέτως, αποτελεί μια διαδικασία ολικής διαφοροποίησης και μετασχηματισμού του καπιταλιστικού συστήματος. Η δαιμονοποίηση του φαινομένου λειτουργεί ως άλλοθι «πολιτικής μοιρολατρίας». Η κρίση της σοσιαλδημοκρατικής πρότασης για μια σύγχρονη απάντηση στα προαναφερθέντα προβλήματα προκύπτει αφενός από την κατάρρευση του συμβιβασμού μεταξύ κεφαλαίου και εργασίας και αφετέρου από το ότι τα εργαλεία της παραμένουν «κρατικά» ενώ οι λύσεις είναι παγκόσμιες. Σίγουρα όμως η κρίση της σοσιαλδημοκρατίας δεν οφείλεται σε μια σχεδιασμένη πολιτική ενσωμάτωσής της στο νεοφιλελεύθερο πρόταγμα, όπως δεν είχε προσχωρήσει η Κεντροδεξιά στη σοσιαλδημοκρατική αφήγηση όταν αποδεχόταν το σοσιαλδημοκρατικό τρίπτυχο «υψηλές δαπάνες, προοδευτική φορολογία, λελογισμένες αυξήσεις μισθών».

Για δε τις ευρωπαϊκές χώρες η επιλογή δεν είναι ανάμεσα στην ανταγωνιστικότητα και τη διατήρηση του κοινωνικού τους μοντέλου, αλλά η ταυτόχρονη εφαρμογή δημοσιονομικών μέτρων εξυγίανσης της οικονομίας και μέτρων στήριξης της ανάπτυξης. Αυτή η επιλογή μπορεί να φαίνεται αυτονόητη, οι ισορροπίες όμως που απαιτεί είναι μια ιδιαίτερα δύσκολη παράμετρος. Τις παρενέργειες αυτών των ισορροπιών πληρώνει σήμερα πρωτίστως η σοσιαλδημοκρατία, αλλά και η χριστιανοδημοκρατία, προς όφελος πρωτίστως της ακροδεξιάς και δευτερευόντως της ριζοσπαστικής Αριστεράς.

Μετά όμως το 2008, γράφει ο Τάσος Γιαννίτσης, «η επίπτωση της κρίσης στα υψηλά εισοδήματα έβαλε σε κίνηση ισχυρούς μηχανισμούς αντιστάθμισης των απωλειών αυτών σε πολλές ανεπτυγμένες χώρες, μέσω της εσωτερικής κατανομής του εισοδήματος και της αύξησης των ανισοτήτων. Οι εσωτερικές ανισότητες αναδεικνύονται, σιωπηρά ή εμφανώς, σε ελκυστικό εργαλείο πολιτικής για να ξεπεραστεί το πρόβλημα. Η περίπτωση των ΗΠΑ σήμερα, με τα μέτρα μείωσης των φόρων στα υψηλά εισοδήματα και στα εταιρικά κέρδη και την περικοπή κοινωνικών δαπανών, είναι ιδιαίτερα παραστατική».483 Η απάντηση δεν βρίσκεται στο δίπολο «πρόοδος ή συντήρηση», αλλά στην επεξεργασία διαφορετικών προτάσεων για την κοινωνική ευημερία των δυο μεταπολεμικών πόλων της δημοκρατίας.

Η κρίση του 2008 παρήγαγε πέντε προκλήσεις:

altΑυτές οι πέντε προκλήσεις παράγουν ένα ρήγμα «ανάμεσα στην πολιτική της υπερεθνικής ολοκλήρωσης που υποστηρίζεται από τους κερδισμένους και την πολιτική της εθνικής οροθεσίας που υποστηρίζεται από τους χαμένους».487 Αν δεν γεφυρωθεί αυτό το χάσμα, όχι μόνο σοσιαλδημοκρατία δεν θα υπάρξει στο μέλλον, αλλά ούτε ίσως και δημοκρατία. Με τη μορφή τουλάχιστον που την ξέραμε μέχρι σήμερα.

Η απάντηση και στις πέντε προκλήσεις εντοπίζεται στην ανάπτυξη του εκδημοκρατισμού σε διεθνές και εθνικό επίπεδο με γνώμονα πάντα την προτεραιότητα του ατομικού (ανθρώπινα, πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά δικαιώματα) έναντι του κράτους και της εθνικής κοινότητας. Σήμερα η μετά την εθνοκρατική, παγκοσμιοποιημένη σοσιαλδημοκρατία καλείται να λάβει υπόψη της και να αντιπαλέψει δυο δεσπόζουσες ιδέες.

 


483. Τάσος Γιαννίτσης, «Οκτώ συμπεράσματα για την κρίση του 2008», Το Βήμα, 16-09-2018.
484. Γεράσιμος Μοσχονάς, «Το σκοτεινό τούνελ της σοσιαλδημοκρατίας», Το Βήμα, 05-03-2016.
485. Στο ίδιο.
486. Charles Tilly, Δημοκρατία, μτφ: Κώστας Θεολόγου – Παντελής Λέκκας, Αθήνα: Gutenberg, 2011.
487. Γιάννης Παπαδόπουλος, ό.π., σ. 136.
488. Στο ίδιο, σ. 130.
489. Collin Crouch, Μεταδημοκρατία, ό.π., σ. 105. 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Robert Macfarlane: «Υπογαία»

Robert Macfarlane: «Υπογαία»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Robert Macfarlane «Υπογαία – Ένα ταξίδι στα βάθη της γης και του χρόνου» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), που κυκλοφορεί στις 19 Μαρτίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια:...

Τάκης Θεοδωρόπουλος: «Τα Ελγίνεια και τα πορτοκάλια»

Τάκης Θεοδωρόπουλος: «Τα Ελγίνεια και τα πορτοκάλια»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τάκη Θεοδωρόπουλου «Τα Ελγίνεια και τα πορτοκάλια – Επίγονοι ή κληρονόμοι;» που κυκλοφορεί στις 20 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης

...
Michel de Montaigne: «Δοκίμια»

Michel de Montaigne: «Δοκίμια»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τον πρώτο τόμο του Michel de Montaigne «Δοκίμια» στην οριστική μετάφραση του Φίλιππου Δ. Δρακονταειδή που κυκλοφορεί προσεχώς στη σειρά Νήματα, των εκδόσεων Εξάντας.

Επιμέλεια: ...

Διαφήμιση
ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ
Δέσποινα Καϊτατζή-Χουλιούμη: «Ο τόπος μέσα μας»

Δέσποινα Καϊτατζή-Χουλιούμη: «Ο τόπος μέσα μας»

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από το βιβλίο της Δέσποινας Καϊτατζή-Χουλιούμη «Ο τόπος μέσα μας», που κυκλοφορεί στις 5 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης

...
Όταν η πανδημία από «ξένη» έγινε δική μας

Όταν η πανδημία από «ξένη» έγινε δική μας

Για το αφήγημα του Εμμανουήλ Λυκούδη «Η ξένη του 1854» (Εισαγωγή: Σπύρος Τσακνιάς, εκδ. Πατάκη).

Του Διονύση Μαρίνου

Κοιτώντας τη σφαίρα του μέλλοντος κ...

Αυτές είναι οι βραχείες λίστες των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης 2019

Αυτές είναι οι βραχείες λίστες των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης 2019

Το Υπουργείο Πολιτισμού & Αθλητισμού ανακοίνωσε τις βραχείες λίστες των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης 2019.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πρόκειται για τις τρεις κατηγο...