Καπιταλισμού εγκώμιον και άλλες σάτιρες

Εκτύπωση

dimou-390Δημοσίευση ενός αποσπάσματος από το βιβλίο του Νίκου Δήμου Καπιταλισμού εγκώμιον και άλλες σάτιρες που κυκλοφόρησε αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Πατάκη. 

Επιμ. Λεωνίδας Καλούσης

Πρόλογος στις Σάτιρες

Η σάτιρα είναι το αντίστροφο του λυρισμού – δεν την διέπει τρυφερότητα και αγάπη, αλλά οργή και μίσος. Η πρώτες μας πληροφορίες για τους γενάρχες της, τον Αρχίλοχο και τον Ιππώνακτα, είναι ότι οι στίχοι τους σκότωναν. Με την χολή του ο Αρχίλοχος ανάγκασε τον Λυκάμβη και τις κόρες του να απαγχονιστούν, ενώ την ίδια μοίρα είχαν ο γλύπτης Βούπαλος και ο αδελφός του όταν δέχθηκαν τα σατιρικά βέλη του Ιππώνακτα.

Ο σατιρικός είναι ίσως πιο ευαίσθητος κι από τον λυρικό – και γι αυτό η ευαισθησία του γίνεται πίκρα και οργή. Άλλωστε έχουμε μεγάλους λυρικούς που έγραψαν κορυφαία σάτιρα. Εκτός από τους δύο αρχαίους που αναφέραμε, ας θυμηθούμε τους πιο κοντινούς μας Σολωμό, Παλαμά, Βάρναλη, Καρυωτάκη, Σεφέρη.

Με ένα πράγμα δεν πρέπει να συγχέουμε την σάτιρα: με το ευθυμογράφημα. Το τελευταίο γράφεται για να σου φτιάχνει την διάθεση, να σε τέρπει. Η σάτιρα έχει αντίθετο σκοπό: να σε πονέσει, να σε μαστιγώσει, να σε εξοργίσει. Αν και, όπως έγραφε ο Σουίφτ, υπάρχουν μηχανισμοί άμυνας: «Η σάτιρα», έγραφε, «είναι ένα είδος καθρέφτη, όπου οι θεατές ανακαλύπτουν τα πρόσωπα των πάντων εκτός από το δικό τους».

dimou-satiresΈνα άλλο πρόβλημα έχει η σάτιρα. Είναι, συνήθως, επίκαιρη. Που σημαίνει ότι γρήγορα γίνεται ανεπίκαιρη. Πώς να καταλάβεις τον Αριστοφάνη αν δεν ξέρεις τα πρόσωπα που σατιρίζει; Ακόμα περισσότερο ισχύει αυτό για τους πορτρετίστες σκωπτικούς των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων. Στα επιγράμματα της Παλατινής Ανθολογίας και τους μεγάλους Λατίνους (εκεί μας ξεπέρασαν οι Ρωμαίοι) Λουκίλιο, Μαρτιάλη, Πετρώνιο και κυρίως Ιουβενάλη, τα κείμενα είναι στοχευμένα. Αναφέρουν ένα όνομα: οι συγκαιρινοί ξέρουν ότι αυτός ο άνθρωπος ήταν φιλάργυρος, μέθυσος, κουτσός... κι έτσι όταν οι ποιητές τον ειρωνεύονται καταλαβαίνουν το γιατί. Οι εκδόσεις των αρχαίων σατιρικών είναι γεμάτες υποσημειώσεις που εξηγούν.

Αλλά και στους νεότερους υπάρχει το πρόβλημα. Πώς μπορείς να απολαύσεις τον «Ασμοδαίο» του Ροΐδη, αν δεν ξέρεις ποιος ήταν ο Βούλγαρης ή ο Σαρίπολος;

Αλλά δεν χρειάζεται να περάσουν χίλια χρόνια. Το 1977 έγραψα ένα στιχάκι (σελ. ΧΧ) για το πως ακόμα και οι Κνίτες κηδεύονται αμερικάνικα. Διότι τότε όλες μας οι νεκροφόρες ήταν διασκευασμένα αμερικάνικα αμάξια. Σήμερα ήδη δεν ισχύει αυτό. (Σε αργότερες εποχές θα θέλουν επεξηγηματική υποσημείωση και οι Κνίτες).

Info

Οι εκδόσεις Πατάκη σας προσκαλούν την Πέμπτη 5 Μαρτίου και ώρα 20:30 στον χώρο του βιβλιοπωλείου Ιανός σε μια συνάντηση με τον Νίκο Δήμου με αφορμή το νέο του βιβλίο. 

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Robert Macfarlane: «Υπογαία»

Robert Macfarlane: «Υπογαία»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Robert Macfarlane «Υπογαία – Ένα ταξίδι στα βάθη της γης και του χρόνου» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), που κυκλοφορεί στις 19 Μαρτίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια:...

Τάκης Θεοδωρόπουλος: «Τα Ελγίνεια και τα πορτοκάλια»

Τάκης Θεοδωρόπουλος: «Τα Ελγίνεια και τα πορτοκάλια»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τάκη Θεοδωρόπουλου «Τα Ελγίνεια και τα πορτοκάλια – Επίγονοι ή κληρονόμοι;» που κυκλοφορεί στις 20 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης

...
Michel de Montaigne: «Δοκίμια»

Michel de Montaigne: «Δοκίμια»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τον πρώτο τόμο του Michel de Montaigne «Δοκίμια» στην οριστική μετάφραση του Φίλιππου Δ. Δρακονταειδή που κυκλοφορεί προσεχώς στη σειρά Νήματα, των εκδόσεων Εξάντας.

Επιμέλεια: ...

Διαφήμιση
ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ
Αρίσταρχος Παπαδανιήλ: Συμμετέχοντας σε ένα διαμεσικό αφήγημα

Αρίσταρχος Παπαδανιήλ: Συμμετέχοντας σε ένα διαμεσικό αφήγημα

Με αφορμή την έκδοση και παρουσίαση του poster book του Αρίσταρχου Παπαδανιήλ «Ήταν μια φορά ένας κομίστας στην TV (Η πολυκατοικία)» (εκδ. Syllipsis), το χρονικό ενός διαμεσικού αφηγήματος.

Επιμέλεια: Λωνίδας Καλούσης...

Η Ψυχανάλυση, για «την άρση της άρνησης του Θανάτου»

Η Ψυχανάλυση, για «την άρση της άρνησης του Θανάτου»

Για το βιβλίο της Ναταλί Ζαλτζμάν «Η αναρχική ενόρμηση» (μτφρ. Γιώργος Καράμπελας, εκδ. Εστία).

Του Χρήστου Τσαμπρούνη

Το βιβλίο Η Αναρχική Ενόρμ...

Σπουδές Δημιουργικής Γραφής στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

Σπουδές Δημιουργικής Γραφής στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο

Το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, το Νο1 Δημόσιο ΑΕΙ για την εξ αποστάσεως εκπαίδευση, εδώ και 20 χρόνια παρέχει αποκλειστικά διαδικτυακές σπουδές. Οι σπουδές μπορούν να γίνουν από το σπίτι, χωρίς περιορισμούς χώρου και χρόνου, χωρίς υποχρέωση φυσικής παρουσίας στην τάξη.

...