19 Σεπτεμβριου 2017

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ:12:23:24 GMT +2

Διαφήμιση
ΒΡΙΣΚΕΣΤΕ: ΚΡΙΤΙΚΕΣ ΞΕΝΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ Σαστισμένος και ανήμπορος την 4η Ιουλίου

Σαστισμένος και ανήμπορος την 4η Ιουλίου

E-mail Εκτύπωση

altΓια το μυθιστόρημα του Richard Ford Ημέρα ανεξαρτησίας (μτφρ. Θωμάς Σκάσσης, εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Οι σπουδαίοι συγγραφείς είναι δεξιοτέχνες στην οργάνωση των συναισθημάτων και της συγκίνησης. Προκειμένου να σε δεξιωθούν στο σύμπαν τους, οργανώνουν έτσι το υλικό τους, συντάσσουν και συμπαρατάσσουν με μαεστρία τη μία λέξη δίπλα στην άλλη, φροντίζουν ώστε και το παραμικρό σημείο στίξεως να είναι στρατηγικά τοποθετημένο. Ο Ρίτσαρντ Φορντ [Richard Ford, Τζάκσον του Μισσισσιπή, 1944] είναι σπουδαίος συγγραφέας. Τα πολυσέλιδα μυθιστορήματά του είναι μεγαλειώδεις σπουδές στο καθημερινό, στο τετριμμένο, στο χθαμαλό, ακόμα και στο (φαινομενικά) ασήμαντο. Ο Ρίτσαρντ Φορντ ξέρει να συνδιαλλέγεται με τον χρόνο, να τανύει τις στιγμές ώστε να γίνουν αχανείς μάζες, να γίνουν ωκεανοί που περιέχουν πλήθος συναισθημάτων και συγκινήσεων, αλλά και ιστορικών γεγονότων, κρίσιμων ντοκουμέντων, καθοριστικών συμβάντων. Ξεκινάει από μια σχεδόν αδιάφορη για όλους μας μικροϊστορία και την αναλύει με την ακρίβεια λεπιδοπτερολόγου, την μπολιάζει ανεπαισθήτως με θραύσματα από τη Μεγάλη Ιστορία, την Ιστορία της Ανθρωπότητας, και μας παρασέρνει σε σκέψεις, πολύτιμες πάντα, για το νόημα της ζωής, το νόημα του χρόνου, το νόημα της υπάρξεώς μας εντός του χρόνου και εντός της κοινωνίας.

O Φρανκ Μπάσκομπ, διαζευγμένος κτηματομεσίτης, ματαιωμένος συγγραφέας, πρώην αθλητικογράφος, μεσήλικας, ελαφρώς τυχοδιώκτης, και συγκεχυμένος συναισθηματικά, ξεκινάει να παραλάβει τον γιο του από την τέως σύζυγό του για να περάσει μαζί του ένα Σαββατοκύριακο.

Στο μυθιστόρημά του Ημέρα Ανεξαρτησίας, που μετέφρασε δεξιοτεχνικά ο Θωμάς Σκάσσης (εκδ. Πατάκης), ο Φορντ εκκινεί, ως συνήθως, από μια βαριεστημένα συνηθισμένη ιστορία: ο Φρανκ Μπάσκομπ, διαζευγμένος κτηματομεσίτης, ματαιωμένος συγγραφέας, πρώην αθλητικογράφος, μεσήλικας, ελαφρώς τυχοδιώκτης, και συγκεχυμένος συναισθηματικά, ξεκινάει να παραλάβει τον γιο του από την τέως σύζυγό του για να περάσει μαζί του ένα Σαββατοκύριακο. Συμβαίνει το εν λόγω Σαββατοκύριακο να συμπίπτει με την αμερικανική εθνική εορτή, την Ημέρα της Ανεξαρτησίας, την 4η Ιουλίου. Ευκαιρία για τον Φρανκ να έρθει πιο κοντά με τον γιο του, τον Πολ, έναν προβληματικό, αλλά και προικισμένο, έφηβο που προβαίνει, συχνά πυκνά, σε πράξεις παραβατικές, που δεν βολεύεται στο πλούσιο περιβάλλον του αρχιτέκτονα πατριού του, που στο βαρόμετρο του συναισθηματικού και ψυχικού και διανοητικού του κόσμου εναλλάσσονται οι ενδείξεις με ιλιγγιώδεις ρυθμούς.

Όσο κυλάνε οι ώρες της προετοιμασίας για το ταξίδι, και του ίδιου του ταξιδιού, τόσο ο Ρίτσαρντ Φορντ ενθέτει μικροϊστορίες στην πρωτοπρόσωπη αφήγηση, στον νου του Φρανκ Μπάσκομπ, μετατρέποντάς τον σε ένα καλειδοσκόπιο αναμνήσεων και σκέψεων σχετικά με τις αναμνήσεις, ανασυρμένων στην επιφάνεια ενοχών και διανοητικών ελιγμών αποφυγής του άχθους και του άγχους των ενοχών, απολογισμών και σχεδίων για το μέλλον.

Μια μύχια Οδύσσεια

Το ταξίδι του Μπάσκομπ είναι μια μύχια Οδύσσεια και, συνάμα, ένα παρατεταμένο και περισκοπικό σχόλιο στη σύγχρονη αμερικανική ιστορία. Από τη μια το σύμπαν του μεμονωμένου πολίτη (η λεγόμενη «Υπαρξιακή Περίοδος» που διανύει ο Μπάσκομπ ύστερα από αποτυχημένες επαγγελματικές εκκινήσεις και από φθαρμένες σχεδόν εν τη γενέσει τους ερωτικές αναμετρήσεις με ολοωσδιόλου διαφορετικές γυναίκες), και από την άλλη τα τρέχοντα πολιτικά/ κοινωνικά/ οικονομικά σκαμπανεβάσματα της ιστορίας των Ηνωμένων Πολιτειών: ο καλπάζων ρεϊγκανισμός, το ξεφτισμένο αλλά πάντα παρόν american dream, o Τζορτζ Μπους πατήρ και ο Μάικλ Δουκάκης, η επικείμενη τεχνολογική έκρηξη, η συντριβή του ρομαντισμού και των ελπίδων που εξεράγησαν γιορταστικά στο Μεγάλο Ξεφάντωμα της Δεκαετίας του 1960, η αναγκαστική προσγείωση στην πεζή πραγματικότητα, η μαζική σκηνοθεσία μιας ζωής χωρίς ποιητικά πετάγματα, μιας ζωής προορισμένης να μείνει εγκλωβισμένη στους εκάστοτε μικρόκοσμους, στην σπασμωδική και ανέμπνευστη ιδιωτικότητα, τα απομεινάρια της δεκαετίας του 1980.

alt

Η Ημέρα Ανεξαρτησίας είναι ένα road novel μετ᾽ εμποδίων, όλο και κάτι φρενάρει το νοητικό αλλά και υλικό Όχημα Μπάσκομπ, η μία μικροπεριπέτεια επικαλύπτει την άλλη, η μία μικροανάμνηση γίνεται σκιά της άλλης, το ένα μικροπεριστατικό συγκρούεται με το άλλο, όλα γίνονται ένας πολτός μέσα από τον οποίο ο Ρίτσαρντ Φορντ περιγράφει ιδιοφυώς την κοινωνικοπολιτική κατάσταση της εποχής και τις επιπτώσεις της στον μεμονωμένο άνθρωπο.

Η Ημέρα Ανεξαρτησίας είναι ένα road novel μετ᾽ εμποδίων, όλο και κάτι φρενάρει το νοητικό αλλά και υλικό Όχημα Μπάσκομπ, η μία μικροπεριπέτεια επικαλύπτει την άλλη, η μία μικροανάμνηση γίνεται σκιά της άλλης, το ένα μικροπεριστατικό συγκρούεται με το άλλο, όλα γίνονται ένας πολτός μέσα από τον οποίο ο Ρίτσαρντ Φορντ περιγράφει ιδιοφυώς την κοινωνικοπολιτική κατάσταση της εποχής και τις επιπτώσεις της στον μεμονωμένο άνθρωπο. Τα αδιέξοδα στοιβάζονται το ένα πάνω στο άλλο, το χρήμα ρέει αλλά δεν λυτρώνει, το σεξ είναι εύκολο αλλά δεν οδηγεί στην ευδαιμονία, δεν είναι καν μια εκτόνωση, μια ευφρόσυνη ανάπαυλα, αλλά ακόμα μια πηγή δυσανεξίας. Ο Μπάσκομπ αισθάνεται ενίοτε «μόνος, άχρηστος και εκτεθειμένος σαν φαροφύλακας μέρα μεσημέρι» (σ. 173), πιστεύει ότι είναι καταδικασμένος να λαμβάνει αποφάσεις που τον απομακρύνουν ολοένα και περισσότερο από την ουσία του είναι του, από το κέντρο του εαυτού του, από τον πυρήνα της υπάρξεώς του, ταλανίζεται διαρκώς από την αμφιβολία, ταλαντεύται ανάμεσα στη μία κίνηση και στην άλλη, φοβούμενος ότι ποτέ δεν κάνει ό,τι πρέπει: «Μπορεί λοιπόν να σε παραλύσει η σκέψη ότι μια ασήμαντη απόφαση, ένας διακόπτης που έστριψες προς τα εδώ και όχι προς τα εκεί, θα μπορούσε να κάνει πολλά πράγματα να γίνουν καλύτερα, μέχρι και να σωθούν» (σ. 354).

Ο Μπάσκομπ, και βέβαια ο Φορντ, διαθέτει μιαν ύστατη, σωτήρια φαρέτρα, την φαρέτρα των λέξεων. Με τις λέξεις μπορεί να ανασυντάξει τις δυνάμεις της αντεπίθεσής του, να κατανοήσει την καθηλωτική αμηχανία του και, ενδεχομένως, να την υπερβεί, να πει για να κάνει. Οι συγγραφείς, σκέφτεται ο ματαιωμένος συγγραφέας Μπάσκομπ, ξεπερνούν τις αδιέξοδες καταστάσεις της παρατεταμένης σύγχυσης, και μάλιστα καλύτερα από τον καθένα, καθότι ξέρουν και καταλαβαίνουν ότι «σχεδόν τα πάντα —μα τα πάντα— δεν είναι φτιαγμένα από "απόψεις" αλλά από λέξεις, τις οποίες άμα δεν σου αρέσουν, τις αλλάζεις» (σ. 388). Αλλά πρέπει να τις έχεις δουλέψει τις λέξεις, με προσήλωση και μέθοδο και στρατηγική: «Πίστευα ανέκαθεν ότι οι λέξεις μπορούν να καλυτερέψουν τα πράγματα και ότι δεν υπάρχει τίποτα που δεν γίνεται να βελτιωθεί. Έλα όμως που πρέπει να βρεθούν οι λέξεις» (σ. 548).

Η μικροτραγωδία του Φρανκ Μπάσκομπ είναι ότι, όσο κι αν πασχίζει, δεν βρίσκει πάντα τις λέξεις. Το μεγαλείο του Ρίτσαρντ Φορντ είναι ότι έχει φροντίσει, με πείσμα και έμπνευση, να βρίσκει τις λέξεις. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.


Απόσπασμα από το βιβλίο

Ήμασταν νέοι, ανακαλύπταμε τη ζωή αυτοσχεδιάζοντας με ενθουσιασμό λεπτό προς λεπτό, απορρίπτοντας το ένα, λέγοντας ναι στο άλλο, όλα από καπρίτσιο. Και το Βόλβο, το αμάξι που μπορεί να το είχα ακόμη και να το χρησιμοποιούσα για να κουβαλάω χώμα για τις γλάστρες, τα ψώνια από τον μπακάλη, ξύλα για το τζάκι, ή να το είχα για το ψάρεμα, να με πηγαίνει στο Κλαμπ Ρεντ Μαν, αυτό το Βόλβο δεν μας ταίριαζε. Έπειτα γυρίσαμε οδηγώντας στην πόλη για να βρούμε αυτό που μας ταίριαζε, το πραγματικό μέλλον μας: τον γάμο, την πατρότητα και τη μητρότητα, την αθλητική μυθιστοριογραφία, το γκολφ, την αγαλλίαση, τη μελαγχολία, τον θάνατο, την περιφερόμενη δυστυχία που δεν έβρισκε σταθερό επίκεντρο, και αργότερα το διαζύγιο, τον αποχωρισμό και το μακρόσυρτο μεσοδιάστημα μέχρι το τώρα (σ. 353).


 

altΗμέρα ανεξαρτησίας
Richard Ford
Μτφρ. Θωμάς Σκάσσης
Εκδ. Πατάκη 2016
Σελ. 704, τιμή εκδότη €19,90

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ RICHARD FORD

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ
Λάσλο Κρασναχορκάι: Τοπικές αφετηρίες, παγκόσμιοι προορισμοί

Λάσλο Κρασναχορκάι: Τοπικές αφετηρίες, παγκόσμιοι προορισμοί

Συνθετικό κείμενο για το έργο του Ούγγρου συγγραφέα, εστιάζοντας σε τέσσερα μυθιστορήματά του: Πόλεμος και Πόλεμος, Μελαγχολία της Αντίστασης, Satantango, Seiobo There Below. 

...

Η θάλασσα ευωδιάζει τριαντάφυλλα

Η θάλασσα ευωδιάζει τριαντάφυλλα

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μαρκές Άπαντα διηγήματα (μτφρ. Κλαίτη Σωτηριάδου, εκδ. Νεφέλη).

Του Παναγιώτη Γούτα

Ενενήντα χρόνια φέτος από τη γέννηση ...

Η Κούβα της ψυχής τους

Η Κούβα της ψυχής τους

Για το μυθιστόρημα του Oscar Hijuelos Το κορίτσι απ’ την Αβάνα (μτφρ. Βασίλης Χατζηδημητράκης, εκδ. Κέδρος).

Του Μιχάλη Πιτένη

Σούρουπο στην Αβάνα. Η νεαρή γυναίκα ξεχύν...

Διαφήμιση
ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ
Παραμύθι, μύθος και παραμυθία

Παραμύθι, μύθος και παραμυθία

Για τις νουβέλες του Μιχάλη Μακρόπουλου «Τσότσηγια και Ω’μ» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Τα αγαπάμε τα παραμύθια. Όχι μόνο για...

Το 3ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών είναι εδώ

Το 3ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών είναι εδώ

Ο Κύκλος Ποιητών οργανώνει υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού και του Δήμου Αθηναίων, σε συνεργασία με το Μέγαρο Μουσικής, το Μουσείο Μπενάκη, το Ίδρυμα Κακογιάννη, το Ίδρυμα Λασκαρίδη και μια σειρά από άλλους φορείς και δήμους το 3ο Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Αθηνών, από τις 18 έως...

Εντός, εκτός και επί τα αυτά

Εντός, εκτός και επί τα αυτά

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Μπράμου «Ανάμεσα στους τοίχους» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Φαινομενικά, επίπεδα και χωρίς καινοτόμο διάθεση, ρεαλιστικά, με έμφαση στη...

Διαφήμιση

ΨΗΦΟΦΟΡΙΑ

 

Ποια θεματική θα θέλατε να διαβάζετε συχνότερα;





ΒΡΕΙΤΕ ΜΑΣ ΚΙ ΕΔΩ

 

Network Social  RSS Facebook Twitter Youtube