«Ο απόφοιτος της ζούγκλας / Το πιο επικίνδυνο θήραμα» (κριτική) – Όταν άνθρωπος και ζώο ανταλλάσουν θέσεις

Η λογοτεχνία του τρόμου, του φανταστικού και του θρίλερ έχει πλέον κατακτήσει τη θέση της καθώς οι αγκυλώσεις που ήθελαν τα συγκεκριμένα είδη «κατώτερα» έχουν υποχωρήσει ή αναθεωρηθεί. Το αναγνωστικό κοινό έχει όλο και συχνότερα την ευκαιρία να γνωρίσει παραγνωρισμένα έργα από το παρελθόν, που εξακολουθούν να αποτυπώνουν κρυφές πτυχές του κόσμου μας.

Στις καλύτερες στιγμές της, λοιπόν, η λογοτεχνία «είδους» περιγράφει με αλληγορικό τρόπο θέματα που μας απασχολούν διαχρονικά: το πόσο αντέχουν τα θεμέλια των δημοκρατιών μας, την ψυχική νόσο, τη σεξουαλικότητα, τη ροπή του ανθρώπου προς τη βία, τη στάση μας απέναντι στη φύση. Με αυτό το τελευταίο καταπιάνονται τα δύο διηγήματα των Τζέιμς Φράνσις Ντουάιερ και Ρίτσαρντ Έντουαρντ Κόνελ Τζ., που κυκλοφορούν στην αυτοτελή έκδοση Ο απόφοιτος της ζούγκλας – Το πιο επικίνδυνο θήραμα (μτφρ. Δημήτρης Λογοθέτης, εκδ. Στερέωμα).

Τα συγκεκριμένα διηγήματα μπορούμε να τα εντάξουμε στην κατηγορία του μυστηρίου και του θρίλερ. Κοινό τους θέμα, η σχέση ανθρώπου και ζώου, με τις διαχωριστικές γραμμές μεταξύ των δύο μερών του δίπολου να θολώνονται σκόπιμα. Όπως σημειώνει ο Δημήτρης Λογοθέτης στο κατατοπιστικό επίμετρό του -που από μόνο του αποτελεί ένα κριτικό σημείωμα που ενισχύει την ποιότητα της έκδοσης-, άνθρωπος και ζώα «ανταλλάσουν καρέκλες» μεταξύ τους και ο ένας βρίσκεται στη θέση του άλλου, με συχνά τραγικά αποτελέσματα.

«Ο απόφοιτος της ζούγκλας» του Ντουάιερ

Ο πυρήνας του δράματος στον «Απόφοιτο της ζούγκλας» του Ντουάιερ βρίσκεται σε μια εγκιβωτισμένη αφήγηση, μια ιστορία που ένας Γερμανός φυσιοδίφης μαρτυρά στον ανώνυμο αφηγητή (στη συγκεκριμένη περίπτωση, ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής είναι περισσότερο ακροατής) σε μια καλύβα στην Ινδονησία. Στην ιστορία αυτή, μαθαίνουμε για έναν Γάλλο που, προκειμένου να πλουτίσει, επιχείρησε να μάθει σε έναν ουρακοτάνγκο να φέρεται ανθρώπινα, και στη συνέχεια να τον παρουσιάσει στις μάζες στο πλαίσιο ενός θεάματος. Όλα πηγαίνουν στραβά, όμως, όταν επιβάλει στο ζώο μια σκληρή τιμωρία, την οποία στη συνέχεια καλείται να υποστεί ο ίδιος.

Πρόκειται για ένα άρτιο διήγημα, που εξετάζει την ποιότητα του ανθρώπινου βλέμματος, την τάση του ανθρώπου να παρατηρεί τις καταστάσεις με επίκεντρο και πρωταγωνιστή τον εαυτό του. Εδώ, από τις πρώτες κιόλας σελίδες, ο ίδιος ο άνθρωπος παραδέχεται πως η φύση μοιάζει να δυσφορεί με την παρουσία του: «(…) το τραχύ δεματόχορτο όρθωνε απαξιωτικά το ανάστημά του, σαν να εναντιωνόταν στην τεχνητή απογύμνωσή της». Εξαρχής δίνεται ένα στοιχείο για όσα θα ακολουθήσουν: ένα φίδι, που κρατά σε κλουβί ο Γερμανός, το σκάει, και εκείνος, έχοντας με τα χρόνια αποκτήσει τις αισθήσεις ενός άγριου θηρευτή, ανιχνεύει την κίνηση του ερπετού και το φυλακίζει ξανά. «Ακόμα και το πιο μικρό κομμάτι του σώματος [των κατοίκων της ζούγκλας] είναι ένα μάτι» διαβάζουμε, μια κατάσταση που φαίνεται να ισχύει και για τον συγκεκριμένο ήρωα.

Ένας φημισμένος κυνηγός ναυαγεί και βρίσκει καταφύγιο σε άγνωστη στεριά – εκεί συναντά έναν ευγενή που κυνηγά πάνω από όλα τις δυνατές συγκινήσεις, για αυτό και επιλέγει ανθρώπους για θηράματα.

Πολλά βιβλία παρουσιάζουν εγκιβωτισμένες αφηγήσεις – Το στρίψιμο της βίδας, Η καρδιά του σκότους κλπ. Ένα σημαντικό στοιχείο για να τις ερμηνεύσουμε δίνεται πάντοτε στο τέλος τους: έχει σημασία το αν, στις τελευταίες γραμμές, παραμένουμε στην ιστορία μέσα στην ιστορία ή αν επιστρέφουμε στο ακροατήριό της. Εδώ, εφόσον έχουμε να κάνουμε με μια ιστορία κοινωνικού προβληματισμού, για την άλωση της φύση από τον άνθρωπο, επιστρέφουμε στην καλύβα, όπου ο αφηγούμενος και ο ακροατής μοιράζονται για μια τελευταία φορά ένα ρίγος: «Κάπου εκεί έξω» λέει ο Γερμανός, απευθυνόμενος στην ουσία σε όλους μας, «υπάρχει ένας ουρακοτάγκος με μια τραγωδία στο μυαλό του».

«Το πιο επικίνδυνο θήραμα» του Κόνελ

Η δεύτερη ιστορία, «Το πιο επικίνδυνο θήραμα» του Κόνελ, είναι ένα καθαρόαιμο θρίλερ. Ένας φημισμένος κυνηγός ναυαγεί και βρίσκει καταφύγιο σε άγνωστη στεριά – εκεί συναντά έναν ευγενή που κυνηγά πάνω από όλα τις δυνατές συγκινήσεις, για αυτό και επιλέγει ανθρώπους για θηράματα. Ο στρατηγός Ζάροφ δεν θα δώσει άσυλο στον επισκέπτη του, μονάχα ένα χρονικό προβάδισμα, κάνοντάς τον μέρος του θανάσιμου παιχνιδιού του.

Στην ουσία πρόκειται για την ιστορία που έκανε δημοφιλές το εύρημα του «ανθρωποκυνηγητού», το οποίο συναντάμε συχνά σε έργα της μαζικής κουλτούρας, σε ταινίες όπως το Predator ή τα Αγώνες Πείνας, σε μυθιστορήματα όπως ο Άτρωτος του Στίβεν Κινγκ κλπ. Χωρίς να επενδύει τόσο στις περιγραφές, στις λέξεις, όσο ο Αυστραλός Ντουάιερ, ο Αμερικανός Κόνελ φτιάχνει μια σύντομη περιπέτεια αγωνίας, η οποία βέβαια δεν στερείται βάθους. Η επίτευξη έντασης, όμως, παραμένει η βασική προτεραιότητά της – το στοίχημα, λοιπόν, είναι κερδισμένο, εφόσον ο πρωταγωνιστής, που στην αρχή αναρωτιέται αν τα θηράματά του μπορούν να νιώσουν φόβο και αγωνία, καταλήγει να τα βιώνει ο ίδιος στο πετσί του.

Μια έκδοση με προσεγμένη μετάφραση, περιεκτικό επίμετρο και υποσημειώσεις, και σχετικό φωτογραφικό υλικό εντός της. Με το συγκεκριμένο βιβλίο, η σειρά «Αστερισμοί» συνεχίζει να κινείται σε υψηλό επίπεδο μετρώντας πλέον πέντε τίτλους.

* Ο ΣΟΛΩΝΑΣ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

Λίγα λόγια για τους συγγραφείς

Ο Τζέιμς Φράνσις Ντουάιερ (1874–1952) ήταν Αυστραλός συγγραφέας, γεννημένος στο Κάμντεν Παρκ του Σίδνεϊ. Ξεκίνησε να γράφει ενώ βρισκόταν στη φυλακή, δημοσιεύοντας στην εφημερίδα The Bulletin. Μετά την αποφυλάκισή του, συνέχισε τη δημιουργική του πορεία με μεγάλη επιτυχία.

Ο Τζέιμς Φράνσις Ντουάιερ (αριστερά) και ο Ρίτσαρντ Έντουαρντ Κόνελ Τζ. (δεξιά)

Ο Ρίτσαρντ Έντουαρντ Κόνελ Τζ. (1893–1949) ήταν Αμερικανός συγγραφέας, σεναριογράφος και δημοσιογράφος. Ξεκίνησε να γράφει σε μικρή ηλικία, δημοσιεύοντας κείμενα στην εφημερίδα του πατέρα του. Ήταν ένας από τους γνωστότερους συγγραφείς της εποχής του. Το πιο επιδραστικό έργο του είναι το διήγημα «Το πιο επικίνδυνο θήραμα», το οποίο έχει διασκευαστεί πολλές φορές για τον κινηματογράφο, την τηλεόραση και το ραδιόφωνο.