apatimeni kentriki

Για τη νουβέλα του Thomas Mann «Η απατημένη» (μτφρ. Γιάννης Κοιλής, εκδ. Κριτική).

Της Χριστίνας Μουκούλη

Η νουβέλα του Τόμας Μαν Η απατημένη κυκλοφορεί ξανά από τις εκδόσεις Κριτική σε μετάφραση του Γιάννη Κοιλή, που αποδίδει αποτελεσματικά τους δαιδαλώδεις συλλογισμούς του συγγραφέα και τις ψυχικές διακυμάνσεις των ηρώων του, οι οποίοι δρουν, αγαπούν, παθιάζονται, σκέφτονται, προβληματίζονται, αγωνιούν και αγωνίζονται, δεν παύουν όμως να ψάχνουν απαντήσεις. Πόσο εύκολο είναι να επιτευχθεί η αρμονία ανάμεσα στο σώμα και στην ψυχή μα και η αρμονία ανάμεσα στη ζωή και τις έμφυτες ηθικές πεποιθήσεις; «Μήπως δεν θα μπορούσε κι η ίδια η στέρηση να είναι ευτυχία, όταν δεν είναι μίζερος εξαναγκασμός, παρά σαν γίνεται με ελευθερία και με τη συνείδηση της συνάφειας;»

Οι περιστάσεις του βιβλίου

Η Ροζαλί φον Τίμλερ, είναι πενήντα χρόνων, χήρα, και ζει στο Ντίσελντορφ, τη δεκαετία του 1920, με τα δυο της παιδιά. Η ζωή τους κυλά ήρεμα. Προσκαλούν και προσκαλούνται σε δείπνα και συμμετέχουν στις κοινωνικές εκδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα στην πόλη τους. Η κόρη της Άννα, αν και είναι πια είκοσι εννιά χρόνων, δεν έχει παντρευτεί, καθώς το πρόβλημα με το οποίο γεννήθηκε στο ένα της πόδι, της στερεί την ισότιμη διεκδίκηση μιας θέσης στην καρδιά κάποιου άντρα. Διοχετεύει όλη της την ενέργεια στη ζωγραφική και έχει –τουλάχιστον στα καλλιτεχνικά θέματα– πολύ προοδευτικές απόψεις για την εποχή της. Επιδεικνύει βαθιά ωριμότητα πνεύματος και έντονη φιλοσοφική διάθεση για τα ζητήματα που την απασχολούν. Ο αδελφός της είναι ακόμα μαθητής του Γυμνασίου. Η Ροζαλί λατρεύει τη φύση, τα χρώματα, τα αρώματα των λουλουδιών, κάθε τι που σφύζει από ζωή. Είναι κοινωνική, ευχάριστη, δραστήρια και δυσκολεύεται να αποδεχτεί το γεγονός ότι μεγαλώνει. Βλέπει το σώμα της να γερνά και συνειδητοποιεί ότι «η προσαρμογή της ψυχής στη νέα κατάσταση του σώματος, αυτό είναι το δυσκολότερο απ’ όλα».

Η Ροζαλί γοητεύεται από τη νεανική του φρεσκάδα, επιζητεί τη συντροφιά του και νιώθει πως η ζωή τής δίνει μια δεύτερη ευκαιρία. Παραξενεύεται, αρχικά, με τα αισθήματα που νιώθει για τον κατά πολύ νεότερό της Κεν, αυτό όμως δεν την εμποδίζει να τα αποδεχτεί με ειλικρίνεια, τόσο απέναντι στον εαυτό της, όσο και στην κόρη της.

Η ήσυχη ζωή της οικογένειας φον Τίμλερ, διακόπτεται από την άφιξη του Κεν Κίτον. Αμερικανός, είκοσι πέντε χρόνων, εμφανίσιμος και με ένα τραύμα από τον πόλεμο, ευχάριστος στις συναναστροφές, έρχεται να παραδώσει μαθήματα αγγλικών στον Έντουαρντ. Η Ροζαλί γοητεύεται από τη νεανική του φρεσκάδα, επιζητεί τη συντροφιά του και νιώθει πως η ζωή τής δίνει μια δεύτερη ευκαιρία. Παραξενεύεται, αρχικά, με τα αισθήματα που νιώθει για τον κατά πολύ νεότερό της Κεν, αυτό όμως δεν την εμποδίζει να τα αποδεχτεί με ειλικρίνεια, τόσο απέναντι στον εαυτό της, όσο και στην κόρη της. Μέσα από τις συζητήσεις των δύο γυναικών, μέσα από συλλογισμούς, προβληματισμούς και επιχειρήματα επί επιχειρημάτων, διαπιστώνουμε τον αγώνα και την αγωνία τους για την αναζήτηση της αλήθειας.

Ιατρική και λογοτεχνία

Κυρίαρχο θέμα του βιβλίο είναι η ηλικία της Ροζαλί και η φάση της εμμηνόπαυσης, την οποία έχει ολοκληρώσει. Η ίδια τονίζει στην Άννα τη σημαντικότητα της εμμήνου ρύσης στη ζωή μια γυναίκας. Για τον λόγο αυτό, είναι πολύ χαρούμενη όταν πιστεύει ότι την επανέκτησε, πράγμα που όμως δεν συμβαίνει, αφού η αιμορραγία της τελικά οφείλεται σε προχωρημένο καρκίνο.

Η συγκεκριμένη νουβέλα ή αφήγηση, όπως την αποκάλεσε ο ίδιος ο Τόμας Μαν, εκλαϊκεύει ζητήματα ιατρικής, για πρώτη φορά στην ιστορία της λογοτεχνίας. Η ομάδα των γιατρών που παρακολουθεί και χειρουργεί τη Ροζαλί εξηγεί αναλυτικά, αλλά με απλά και κατανοητά από όλους λόγια, την κατάσταση της ασθενούς, τόσο στην ίδια όσο και στην κόρη της. Επίσης έχουμε αναφορά στον τραυματισμό του Κεν, ο οποίος τον καιρό του πολέμου έχασε το ένα του νεφρό, και την χωλότητα της Άννας από τη γέννησή της.

Οι φραγμοί της ηλικίας

Η Απατημένη, αν και γράφτηκε πολύ αργότερα, αναφέρεται στην μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο εποχή, η οποία αποτελεί ένα μεταβατικό στάδιο, το οποίο με τη σειρά του, επέφερε αλλαγή στα επικρατούντα ήθη. Οι κανόνες που σχετίζονται με την ενδυμασία αρχίζουν να χαλαρώνουν. Είναι επιτρεπτό να βγάλουν το σακάκι τους οι άντρες την ώρα του φαγητού, για να νιώθουν πιο άνετα ή να μην έχουν τοποθετημένο αυστηρά το μαντηλάκι στην τσέπη του σακακιού τους αλλά να το αφήνουν να κρέμεται. Και στις σχέσεις των ανθρώπων δεν επικρατεί το απολύτως απαγορευτικό στην περίπτωση της μεγάλης διαφοράς ηλικίας ή στις επαφές μιας γυναίκας που έχει χάσει τον σύζυγό της, αρκεί να μην είναι προκλητική η συμπεριφορά της.

Η νουβέλα εκλαϊκεύει ζητήματα ιατρικής, για πρώτη φορά στην ιστορία της λογοτεχνίας. Η ομάδα των γιατρών που παρακολουθεί και χειρουργεί τη Ροζαλί εξηγεί αναλυτικά αλλά με απλά και κατανοητά από όλους λόγια, την κατάσταση της ασθενούς, τόσο στην ίδια όσο και στην κόρη της. Επίσης έχουμε αναφορά στον τραυματισμό του Κεν, ο οποίος τον καιρό του πολέμου έχασε το ένα του νεφρό και την χωλότητα της Άννας από τη γέννησή της.

Η Ροζαλί προσπαθεί να δραπετεύσει από την πραγματικότητα και να ζήσει μια ανέλπιστη και τελικά επιζήμια για την υγεία της ερωτική έκσταση. Αυτό είναι ένα στερεότυπο μοτίβο που το συναντούμε στη λογοτεχνία από πολύ παλιά, ξεκινώντας από τον Οράτιο και φτάνοντας στα Gesta Romanorum και στην ιπποτική μυθιστορία Ruodlieb. Θα μπορούσε κανείς να ισχυρισθεί ότι η Ροζαλί είναι το θηλυκό σύστοιχο του Φον Άσενμπαχ από τον Θάνατο στη Βενετία.

thomas mann
Το 1924 κυκλοφόρησε το Μαγικό Βουνό και το 1929 βραβεύθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας. Κατά την άνοδο
των Ναζί στην εξουσία το 1933, ο Τόμας Μαν βρισκόταν
στη Ζυρίχη με τη σύζυγό του. Ύστερα από προτροπή του
γιού του Κλάους δεν επέστρεψε στη Γερμανία, λόγω της έντονης κριτικής που είχε ασκήσει στον Ναζισμό κατά τα προηγούμενα χρόνια. Το 1936 του αφαιρέθηκε η γερμανική υπηκοότητα και ένα χρόνο μετά του αφαιρέθηκε κι ο τίτλος του επίτιμου διδάκτορα του Πανεπιστημίου της Βόννης. Το 1939 ταξίδεψε για τις Η.Π.Α., όπου δίδαξε στο πανεπιστήμιο Πρίνστον. Από το 1941 έως το 1952 έζησε στη Σάντα
Μόνικα της Καλιφόρνια, ενώ μετά την πτώση του Τρίτου
Ράιχ οι επισκέψεις του στην Ευρώπη ήταν τακτικές. Το
1947 εκδόθηκε το μυθιστόρημά του Δόκτωρ Φάουστους.
Στην Ευρώπη επέστρεψε το 1952 και εγκαταστάθηκε στο Κίλχμπεργκ της Ζυρίχης, όπου και πέθανε το 1955. Τα
άπαντα του Τόμας Μαν εκδόθηκαν σε δώδεκα τόμους στο
Βερολίνο το 1956 και στη Φρανκφούρτη το 1960.



Ανάλυση της ανθρώπινης ψυχής

Βασικός άξονας των βιβλίων του Τόμας Μαν είναι η διαρκής αναζήτηση του νοήματος της ύπαρξης. Αναθεωρώντας, ο ίδιος, απόψεις κατά τη διάρκεια της ζωής του, έχοντας το θάρρος να εκφράσει τη γνώμη του δημόσια, δεν σταματάει ποτέ να αναρωτιέται και να ψάχνει για την αλήθεια. Ακόμα κι όταν κέρδισε το Νόμπελ, όπως λέει ο ίδιος «η αναταραχή που προκάλεσε η επιτυχία, δεν κατάφερε ποτέ να μετριάσει την απόλυτη συναίσθηση της σχετικότητας των ερήμων εντός μου, ούτε κατάφερε, έστω και για ένα λεπτό, να αμβλύνει την αιχμή της αυτοκριτικής μου».

«Η φύση μπορεί με θαυμαστό τρόπο να κάνει την ψυχή να ξανανθίσει», όμως «η μητέρα φύση, φαίνεται ότι γενικώς έχει μια χαριτωμένη ροπή προς τη δισημία και τον μυστικισμό». Στην Τέχνη «θα έπρεπε να σε ερεθίζει η προσπάθεια να μετατρέψεις εκείνο που αόρατο δίνει χαρά, στο ορατό, στο οποίο στηρίζεται τελικά η τέχνη της ζωγραφικής». Η αγωνία της ωριμότητας, οι σχέσεις ανάμεσα σε ανθρώπους με διαφορά ηλικίας, «είναι τόσο παράξενο και κάπως επώδυνο που στη ζωή κυριαρχεί αυτή η ατολμία μεταξύ νέων κι ηλικιωμένων». Το πάθος που εκπορεύεται από τη φυσική ανάγκη του σώματος αλλά συγκρούεται με τους κοινωνικά αποδεκτούς κανόνες, «η ευτυχία και η περηφάνια σ’ αυτές τις περιπτώσεις, είναι τόσο στενά συνδεδεμένες με τον πόνο». Η ηθική και η ανηθικότητα, η δυνατότητα να έχει και η γυναίκα την ελευθερία να εκφράσει τον πόθο της, η ευρύτητα πνεύματος σε αντιδιαστολή με τις προκαταλήψεις της εποχής, η εσωτερική πάλη των ηρώων και τέλος, ο έρωτας και η θέληση για ζωή, ως αντίδοτο στον τρόμο του επερχόμενου θανάτου. «Αφού ο θάνατος είναι το μεγάλο φάρμακο της ζωής, κι αν για μένα πήρε τη μορφή της ανάστασης και της χαράς της ζωής, τότε αυτό δεν ήταν ψέμα, αλλά καλοσύνη κι ευσπλαχνικότητα», λέει η κεντρική ηρωίδα του βιβλίου.

Η νουβέλα συνοδεύεται από ένα γράμμα του φιλόσοφου και κοινωνιολόγου Τέοντορ Αντόρνο προς τον συγγραφέα, όπου του εκφράζει τις ευχαριστίες και τον θαυμασμό του για τα θέματα που θίγει στο βιβλίο του. «Μα τι πράγματα, που ούτε τα ‘χε κανείς υποψιαστεί, βγάλατε πάλι από το θέμα της διαπλοκής μεταξύ έρωτα και θανάτου· πόσο συγκεκριμένα και πόσο πλούσια σε εικόνες το επιτύχατε… λες και παρουσιάζετε εναλλαγές του έμμονου βασικού θέματός σας, όπου εναλλάσσονται με ακρίβεια το φως και το σκοτάδι… δεν παίρνει λοιπόν εδώ η πεισιθάνατη ζωή τον λόγο, αλλά ο θάνατος που ποθεί να ζήσει, κι αυτό ακριβώς αντιπροσωπεύει ταυτόχρονα το απρεπές, το ασύλληπτο, που συνταράσσει την κοινωνική συνοχή».

* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός. 


Mann Η απατημένη
με ένα γράμμα του Αντόρνο
Thomas Mann
Μτφρ. Γιάννης Κοιλής
Κριτική 2020
Σελ. 216, τιμή εκδότη €10,00

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ THOMAS MANN


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Χιόνι, του Ορχάν Παμούκ – έρωτας και πολιτική

Χιόνι, του Ορχάν Παμούκ – έρωτας και πολιτική

Για το μυθιστόρημα του Orhan Pamuk «Χιόνι» (μτφρ. Στέλλα Βρεττού, εκδ. Πατάκη), το οποίο επανακυκλοφορεί με επίμετρο του συγγραφέα.

Της Νίκης Κώτσιου

Στο Χιόνι (2002) του νομπελίστα συγγραφέα Ορχάν Παμούκ (Ιστανμπούλ,...

Η γυναίκα που γνώρισα, του Άμος Οζ

Η γυναίκα που γνώρισα, του Άμος Οζ

Για το μυθιστόρημα του Amos Oz «Η γυναίκα που γνώρισα» (μτφρ. από τα εβραϊκά Λουίζα Μιζάν, εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Βέη

«…δείχνεις πως σου αρέσει η παράσταση»
...

Ανάστροφα, του Ζορίς-Καρλ Ουισμάνς

Ανάστροφα, του Ζορίς-Καρλ Ουισμάνς

Για το μυθιστόρημα του J.-K. Huysmans «Ανάστροφα» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, επίμετρο Νίκος Μπακουνάκης, εκδ. Στερέωμα). Στην κεντρική εικόνα, ο πίνακας του František Kupka με τίτλο The yellow scale (1907) έχει χρησιμοποιηθεί συχνά ως εξώφυλλο γι' αυτό το μυθιστόρημα. 

Του ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Ο εθελοντής, του Τζακ Φεργουέδερ

Για τη μυθιστορηματική βιογραφία του Jack Fairweather «Ο εθελοντής – Η αληθινή ιστορία του ήρωα της αντίστασης που διείσδυσε στο Άουσβιτς» (μτφρ. Θεοδώρα Δαρβίρη, εκδ. Gutenberg). Στην κεντρική εικόνα, ο ήρωας του βιβλίου Βιτόλντ Πιλέτσκι (στο κέντρο) όταν ήταν ακόμα έφεδρος ανθυπολοχαγός του Πολωνικού στρ...

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Ιστορίες οικογενειακής τρέλας, της Κατερίνας Ζαρόκωστα

Για το τελευταίο βιβλίο της Κατερίνας Ζαρόκωστα, η οποία έφυγε χθες από τη ζωή στα εβδομήντα της χρόνια, τη συλλογή διηγημάτων «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη).

Της Έλενας Χουζούρη

Τρία χρόνια μετά το μυθιστόρημά της Οι αδελφές Ραζή ...

Πέθανε η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα

Πέθανε η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα

Έφυγε από τη ζωή η συγγραφέας Κατερίνα Ζαρόκωστα στα εβδομήντα της χρόνια. Τελευταίο της βιβλίο, που εκδόθηκε λίγο καιρό πριν, ήταν η συλλογή με αυτοβιογραφικά διηγήματα «Ιστορίες οικογενειακής τρέλας» (εκδ. Σοκόλη)

Σπούδασε Γαλλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Κοινων...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Όψεις τουρισμού, του Αλέξη Χατζηδάκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Αλέξη Χατζηδάκη «Όψεις τουρισμού – Δεκαοχτώ δοκίμια για την τουριστική ανάπτυξη, τον σχεδιασμό του χώρου και την αρχιτεκτονική», που κυκλοφορεί από τις Cube Art Editions.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Τα φώτα του νότου, της Νίνα Γκεόργκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Nina George «Τα φώτα του νότου» (μτφρ. Όλγα Γκαρτζονίκα), που κυκλοφορεί στις 7 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Βιβλίο, το καλύτερο δώρο κι αυτές τις Γιορτές

Η πιο απροσδόκητη χρονιά φτάνει στο τέλος της. Για τους περισσότερους από εμάς δύσκολα φαντάζεται κανείς άλλη χρονιά που να έκρυβε μια τόσο μεγάλη έκπληξη για όλη την ανθρωπότητα. Δοκιμαστήκαμε και δοκιμαζόμαστε ψυχολογικά, συναισθηματικά, ηθικά, μετράμε απώλειες ανθρώπων δικών μας και αγνώστων που τους νιώθουμε όμω...

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

10+1 βιβλία για μαγικά Χριστούγεννα

Μια επιλογή δέκα χριστουγεννιάτικων βιβλίων για πολύ μικρά και λίγο μεγαλύτερα παιδιά από τη βιβλιοπαραγωγή του 2020. Πρόκειται για όμορφα βιβλία που μεταφέρουν το πνεύμα των Γιορτών στους μικρούς αναγνώστες με τρυφερές καλογραμμένες ιστορίες. Στις παρακάτω επιλογές, η εικονογράφηση παρουσιάζει ποικιλία και μεγάλο ε...

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΕΛΛΗΝΙΚΑ

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

17 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα καλύτερα αστυνομικά του 2020

Επιλογή 21 τίτλων από τα καλύτερα ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2020. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ