alt

Για τη συλλογή διηγημάτων του Ντένις Τζόνσον «Η γενναιοδωρία της γοργόνας» (μτφρ. Κώστας Σπαθαράκης, εκδ. Αντίποδες).

Της Νίκης Κώτσιου

Άνθρωποι κλονισμένοι και ηττημένοι για διάφορους λόγους, άνθρωποι που παραπαίουν και κλυδωνίζονται ή έχουν βγει οριστικά νοκ-άουτ και βλέπουν τον εαυτό τους να εκτελεί ελεύθερη πτώση, παραιτημένοι εξαιτίας συγκυρίας ή/και λόγω χαρακτήρα, εγκαταλελειμμένοι και καταδικασμένοι στην παντοειδή αποτυχία, τέτοιου είδους άνθρωποι ενοικούν στις σελίδες του σπουδαίου Αμερικανού συγγραφέα Ντένις Τζόνσον (1949-2017) και ο δικός τους εξαρχής χαμένος αγώνας μεγαλύνεται στα πέντε εκτενή διηγήματα που περιέχονται στη συλλογή Η γενναιοδωρία της γοργόνας (από τις εκδόσεις Αντίποδες, σε ωραία, ευθύβολη μετάφραση του Κώστα Σπαθαράκη).

Στην αποτίμηση που επιχειρεί να κάνει, η μέση ηλικία σηματοδοτεί την απαρχή μιας διαρκούς αβεβαιότητας και επισφάλειας γύρω από τη βιολογική ύπαρξη, ενώ οι ανθρώπινοι δεσμοί είναι συνήθως εύθραυστοι και περιστασιακοί καθώς ο χρόνος και οι αποστάσεις σαρώνουν τα πάντα.

Η φθορά, η απώλεια και το φάσμα του θανάτου είναι οι κοινοί άξονες που ορίζουν το πλαίσιο. Το υπαρξιακό φορτίο των πρωταγωνιστών είναι βαρύ, ο ψυχικός τους κάματος τεράστιος, ενώ το μαύρο χιούμορ κατά τόπους δίνει την πιο γκροτέσκα πινελιά. Στο ομώνυμο διήγημα, ένας διαφημιστής αναλογίζεται το εφήμερο της ζωής, καθώς φέρνει στο μυαλό του περιπτώσεις συνομήλικων γνωστών και φίλων που «έφυγαν» πρόωρα και αναπάντεχα, χωρίς ποτέ να έχουν υπάρξει ευτυχισμένοι. Στην αποτίμηση που επιχειρεί να κάνει, η μέση ηλικία σηματοδοτεί την απαρχή μιας διαρκούς αβεβαιότητας και επισφάλειας γύρω από τη βιολογική ύπαρξη, ενώ οι ανθρώπινοι δεσμοί είναι συνήθως εύθραυστοι και περιστασιακοί καθώς ο χρόνος και οι αποστάσεις σαρώνουν τα πάντα. Μέσα σ' ένα κλίμα μεταξύ σοβαρού και αστείου, με τη ζυγαριά να ρέπει πότε δω και πότε κει, μένει τελικά αδιευκρίνιστο αν η ζωή μοιάζει περισσότερο με κωμωδία ή με δράμα.

Στο «Αστροφεγγιά στο Αϊντάχο» και «Μπομπ ο Στραγγαλιστής», τα κεντρικά πρόσωπα παλεύουν με τους δαίμονές τους, κονταροχτυπιούνται με τις εξαρτήσεις τους σε μια αέναη πάλη με προδιαγεγραμμένη την ήττα τους αλλά ο συγγραφέας (με θητεία και ο ίδιος στον αλκοολισμό και την «αλητεία») αρνείται πεισματικά να διεκτραγωδήσει και να θρηνήσει. Τρόφιμοι φυλακών, ψυχιατρείων ή κέντρων απεξάρτησης, οι (αντι-)ήρωες του Ντένις Τζόνσον δίνουν έναν καθημερινό αγώνα επιβίωσης κάτω από τις πιο αντίξοες συνθήκες. Πασχίζουν να σώσουν το σώμα που καταρρέει και την ψυχή που υποφέρει παλεύοντας ενάντια σε δυνάμεις που τους ξεπερνούν και τους συντρίβουν σε όλα τα μέτωπα. Δέσμιοι εθισμών και (αυτο-)καταστροφικών τάσεων, εγκλωβισμένοι σε σχήματα συμπεριφοράς που αναπαράγουν τον ζόφο μιας απερίγραπτης ψυχικής αποδιοργάνωσης, κατ΄εξακολούθηση παραβάτες και υπότροποι, οι πρωταγωνιστές διαθέτουν, ωστόσο, ένα είδος εγρήγορσης και πνευματικότητας, που μοιάζει να τους διασώζει από την απόλυτη απελπισία. Αρθρώνουν μεταφυσικά ερωτήματα, ενίοτε αλληλογραφούν με το θεό και το διάβολο, κάνουν συστηματική ενδοσκόπηση και δεν παύουν να ανιχνεύουν μέσα τους πυρήνες μιας κάποιας ανησυχίας, που τους προστατεύει από την πλήρη διάλυση. Η αποτυχία είναι γραμμένη στο κύτταρό τους και η ήττα αποτελεί τη φυσική τους κατάσταση, το πεπρωμένο τους. Ακόμα όμως κι αν φαντάζουν οριστικά κατεστραμμένοι, υπάρχει παραδόξως κάτι μέσα τους, μία ελάχιστη νησίδα που δεν έχει διαβρωθεί αμετάκλητα και παραμένει αλώβητη.

Σ' αυτή τη σκυταλοδρομία των συγγραφικών γενεών, οι μεσήλικες πρέπει, εκτός των άλλων, να εξασφαλίσουν στους γηραιούς προκατόχους τους μια ήρεμη και αξιοπρεπή έξοδο από τη ζωή. Είναι το ελάχιστο που οφείλουν να κάνουν, ο έσχατος φόρος τιμής που οφείλουν να αποτίσουν.

Στο «Θρίαμβος επί του τάφου», ο αφηγητής-alter ego του συγγραφέα παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τις τελευταίες μέρες άλλοτε κραταιών φίλων, που κλονίστηκαν και λύγισαν υπό το βάρος του γήρατος και της αρρώστιας. Μέσα από αλλεπάλληλες στοιβάδες αναμνήσεων που ενεργοποιούν η μια την άλλη με έναν τρόπο περίπου συνειρμικό, ο αφηγητής ανασύρει περιστατικά και καταχωνιασμένα βιώματα, που τώρα χρωματίζονται αλλιώς και αποκτούν καινούριες, ανύποπτες σημασίες. Δεσπόζει το πρόσωπο του Ντάρσυ Μίλλερ, ενός παραγνωρισμένου, άλλοτε διακεκριμένου συγγραφέα, που έχει πέσει τώρα στην αφάνεια και εκμετρά τον βίο μόνος και αποξενωμένος, σ' ένα απομακρυσμένο ράντσο μιας ημι-ερημικής περιοχής. Καθώς ο αφηγητής διασχίζει την έρημο για να φτάσει στο κτήμα του Ντάρσι, νιώθει να καταβυθίζεται όλο και περισσότερο μέσα σ' ένα δυσοίωνο τοπίο θανάτου, που απορροφά και καταστρέφει ακαριαία κάθε ελπίδα και προσδοκία. Παγιδευμένος σ' έναν αφιλόξενο τόπο απόλυτης εγκατάλειψης, χωρίς ερείσματα και επαφές, ο Nτάρσι οδεύει μόνος προς το τέλος. Ωστόσο, θα βρεθούν ένα-δυο νεότεροι συνάδελφοί του, επίσης συγγραφείς, να ελαφρώσουν το βαρύ του φορτίο και οι δικές τους χειρονομίες αγάπης, χωρίς να είναι κραυγαλέες, θα μπορέσουν να κάνουν τη διαφορά.

alt
Ο Denis Johnson έγραψε εννέα μυθιστορήματα, μια
νουβέλα, δύο συλλογές διηγημάτων, και συγκέντρωσε
τα ποιήματά του σε τρεις συλλογές και τα θεατρικά
του σε δύο.



Σ' αυτό το ίδιο διήγημα, που είναι ίσως και το κορυφαίο της συλλογής, πρωταγωνιστούν σχεδόν αποκλειστικά άντρες συγγραφείς, μεσήλικες και γηραιοί, που αγωνίζονται καθένας τους σε διαφορετικό μέτωπο. Οι γηραιότεροι έχουν ήδη δοκιμαστεί στη γραφή με μεγαλύτερη ή μικρότερη επιτυχία και πλέον προσπαθούν να επιβιώσουν και να κρατηθούν στη ζωή, μόνοι ή σχεδόν μόνοι και ξεχασμένοι. Οι μεσήλικες εμπνέονται από τους απερχόμενους, που έχουν πια αποσυρθεί και σιωπήσει, και προσπαθούν με τη σειρά τους να δημιουργήσουν έργο, χωρίς πάντα να τα καταφέρνουν. Σ' αυτή τη σκυταλοδρομία των συγγραφικών γενεών, οι μεσήλικες πρέπει, εκτός των άλλων, να εξασφαλίσουν στους γηραιούς προκατόχους τους μια ήρεμη και αξιοπρεπή έξοδο από τη ζωή. Είναι το ελάχιστο που οφείλουν να κάνουν, ο έσχατος φόρος τιμής που οφείλουν να αποτίσουν. Γραφή, ζωή και θάνατος ορίζουν τη δύσβατη και γκροτέσκα περιοχή εντός της οποίας βαδίζουν παραπαίοντας τα πρόσωπα του διηγήματος, μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, προς ένα μέλλον άδηλο, σκοτεινό.

Άνθρωποι εύθραυστοι, ανυπεράσπιστοι, ανοχύρωτοι και μόνοι. Αυτοί είναι οι (αντι)ήρωες του Ντένις Τζόνσον. Αποδεικνύονται ακατάλληλοι να διαχειριστούν την ύπαρξή τους κι επιβιώνουν μετα δυσκολίας. Έχουν βαρύ παρελθόν αλλά καθόλου μέλλον.

Η συλλογή κλείνει με το «Doppelganger, Poltergeist», ένα διήγημα που αναπτύσσεται ως θρίλερ και καταλήγει εκκωφαντικά σε μαύρη κωμωδία. Και πάλι πρωταγωνιστούν συγγραφείς, ένας μάλλον ατάλαντος κι ένας ακραιφνώς χαρισματικός που όμως φλερτάρει επικίνδυνα με την παραφροσύνη. Ο ιδιοφυής ποιητής Μαρκ Άχερν, εμμονικός και ιδεοληπτικός σε ανησυχητικό βαθμό, έχει κατασκευάσει μια παρανοϊκή θεωρία συνωμοσίας για την υποτιθέμενη δολοφονία του Έλβις Πρίσλεϊ και τον υποτιθέμενο δίδυμο αδελφό του, που είχε τάχα δηλωθεί νεκρός, χωρίς να είναι. Τραυματισμένος από τον αδόκητο θάνατο του δικού του νεαρού αδελφού και αδυνατώντας να ξεμπλέξει με τους εφιάλτες της παιδικής ηλικίας, ο Άχερν ζει με απόλυτη συνέπεια δυο παράλληλες ζωές, ισορροπώντας πάνω σ' ένα λεπτό όριο. Ο αφηγητής παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα αυτή την εντυπωσιακή ακροβασία, που συνεχίζεται αδιατάρακτη, πάντα στην κόψη του ξυραφιού. Η συνύφανση της τέχνης και της ζωής και οι σύνθετοι ψυχολογικοί μηχανισμοί που συγκροτούν μια λογοτεχνική διάνοια, όπως είναι ο μονομανής ήρωας της ιστορίας, αποτελούν προνομιακό υλικό για ένα διήγημα που κρατά τον αναγνώστη αμφίθυμο και αμφίρροπο μέχρι το τέλος. Είναι άραγε η τέχνη δίδυμη αδελφή της τρέλας;

Άνθρωποι εύθραυστοι, ανυπεράσπιστοι, ανοχύρωτοι και μόνοι. Αυτοί είναι οι (αντι)ήρωες του Ντένις Τζόνσον. Αποδεικνύονται ακατάλληλοι να διαχειριστούν την ύπαρξή τους κι επιβιώνουν μετα δυσκολίας. Έχουν βαρύ παρελθόν αλλά καθόλου μέλλον. Ανακυκλώνουν αδιέξοδες συμπεριφορές και παρακολουθούν τη, δίχως αύριο, ζωή τους να διαλύεται. Ο πόνος, το γήρας, η αρρώστια, ο εθισμός τούς τοποθετεί στο περιθώριο και στ' αζήτητα. Πάντα όμως υπάρχουν λίγοι φίλοι ή συμπαθούντες που, με την παρουσία τους και τη χειρονομία τους, ρηγματώνουν το ζόφο κομίζοντας ένα κάποιο φως. Αυτοί ακριβώς οι φίλοι με την, έστω σποραδική, συμβολή τους επαναφέρουν το νόημα και την ελπίδα ανακουφίζοντας και παρηγορώντας.

Χαρτογραφώντας την επικράτεια του εφιάλτη, ο Ντένις Τζόνσον δεξιώνεται στη γενναιοδωρία της γοργόνας (που έμελλε να είναι η τελευταία του συλλογή) τον πόνο και τον θάνατο αλλά και δεν ξεχνά να ορίσει την τέχνη και την κοινότητα των φίλων ως μοναδικά φυλαχτά και αντίδοτα ενάντια στη βάσκανη μοίρα που κατατρέχει τον άνθρωπο.

* Η ΝΙΚΗ ΚΩΤΣΙΟΥ είναι φιλόλογος.

  Στην κεντρική εικόνα: O Μαρκ Άχερν και ο Έλβις Πρίσλεϊ. © Illustration Laura Breiling.


altΗ γενναιοδωρία της γοργόνας
Ντένις Τζόνσον
Μτφρ. Κώστας Σπαθαράκης
Αντίποδες 2019
Σελ. 216, τιμή εκδότη €14,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ DENIS JOHNSON


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η μεγάλη ιδέα», του Αντόν Μπεραμπέρ – Νόστος με φόντο τη Μικρασιατική Εκστρατεία

«Η μεγάλη ιδέα», του Αντόν Μπεραμπέρ – Νόστος με φόντο τη Μικρασιατική Εκστρατεία

Για το μυθιστόρημα του Anton Beraber «Η μεγάλη ιδέα» (μτφρ. Αλεξάνδρα Κωσταράκου, εκδ. Πόλις).

Της Διώνης Δημητριάδου

 

Η ενσωμάτωση των ιστορικών γεγονότων στη συλλογική συνείδηση ενός λαού αποτελεί πάντοτε ένα θέμα προς δι...

«10 Λεπτά και 38 Δευτερόλεπτα σ’ αυτόν τον Παράξενο Κόσμο», της Ελίφ Σαφάκ

«10 Λεπτά και 38 Δευτερόλεπτα σ’ αυτόν τον Παράξενο Κόσμο», της Ελίφ Σαφάκ

Για το μυθιστόρημα της Ελίφ Σαφάκ «10 Λεπτά και 38 Δευτερόλεπτα σ’ αυτόν τον Παράξενο Κόσμο» (μτφρ. Άννα Παπασταύρου) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Σε πόση ώρα, από τη στιγμή που αφήν...

«Λογοτεχνία εξπρές», του Λάσα Μπουγάτζε (κριτική) – Μαύρο χιούμορ κι αυτοσαρκασμός από τον Καύκασο

«Λογοτεχνία εξπρές», του Λάσα Μπουγάτζε (κριτική) – Μαύρο χιούμορ κι αυτοσαρκασμός από τον Καύκασο

Για το μυθιστόρημα «Λογοτεχνία εξπρές» (μτφρ. Βέρικο Μγκελάτζετου), Λάσα Μπουγάτζε που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Του Γεωργίου Νικ. Σχορετσανίτη

Μερικές φορές αναρωτιέμαι για ποιον γράφω, εκστομίζει ο αφηγητής ετούτου μυθιστορήματος του ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Διαβάζοντας με τον Νίκο Κουφάκη

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, ο ηθοποιός Νίκος Κουφάκης απαντά σε 18 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

«Μακάβριες ιστορίες κατά Σαρλ Μποντλέρ», του Έντγκαρ Άλαν Πόε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος του Edgar Allan Poe από το βιβλίο «Μακάβριες ιστορίες», έτσι όπως το μετέφρασε στα γαλλικά ο Charles Baudelaire. Η εικονογράφηση είναι του Benjamin Lacombe, ενώ η μετάφραση από τα γαλλικά είναι της Ιλέην Ρήγα. Το βιβλίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλει...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ