niccolo machiavelli

Για την ποιητική συλλογή του Χάρη Βλαβιανού «Η Αναγέννηση - 39 ποιητικά πορτρέτα» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Πορτρέτο του Νικολό Μακιαβέλι, στον οποίο είναι αφιερωμένο ένα ποίημα της συλλογής © Wikipedia. 

Γράφει η Άννα Βασιάδη

Για την περίοδο της Αναγέννησης έχουν γραφτεί αναρίθμητα δοκίμια· έχουν εκπονηθεί διατριβές και έχει αναλυθεί η συνθετότητα του ιστορικού φαινομένου πολλάκις, κυρίως για τη διανοητική και πολιτισμική του εκδήλωση.

Δύσκολα όμως μπορούν να συγκεντρωθούν τόσα κοινωνικοπολιτικά στοιχεία, εστιάζοντας μάλιστα στην ανθρωπογεωγραφία ‒ας μου επιτραπεί ο όρος‒ της ιστορικής περιόδου, με τον τρόπο που το έκανε ο Χάρης Βλαβιανός στη νέα του ποιητική συλλογή. Η τέχνη δεν έχει τη δύναμη μόνο να μεταφέρει την πολύπλοκη ιστοριογραφία μιας εποχής, αλλά ταυτόχρονα δύναται να αποτελέσει το ίδιο το όχημα που θα απεικονίσει το αντίκτυπό της. Μας προσφέρει λοιπόν ένα ποιητικό έργο όμοιο με συγκριτική μελέτη του μακρινού χθες με το σήμερα. Διότι, πέρα απ’ τις εγκυκλοπαιδικές γνώσεις που μας καλεί να ανακαλέσουμε (ή ν’ ανακαλύψουμε), με πλούσιο backstage υλικό, η ποιητική γλώσσα του Βλαβιανού είναι και στοχαστική, εφόσον τα κείμενα βρίθουν κοινωνικοπολιτικών και θρησκευτικών σχολίων.

Με λίγα λόγια, η νοητή γραμμή που διατρέχει τη συλλογή αλλά και συνδέει τα ποιήματα μεταξύ τους είναι αριστοτεχνικά κεντημένη από ένα εποπτικό χέρι που έχει την ικανότητα να πηγαίνει πίσω στον χρόνο και να επιστρέφει για να μας χτυπήσει μαλακά στον ώμο. 

γιά ν’ ἀποκτήσεις γνώση
δέν ἀρκεῖ μόνο ν’ ἀκοῦς
ἀλλά πρέπει καί νά θυμᾶσαι,
ἐγώ προσπαθῶ νά θυμᾶμαι

Με υλικά τις λέξεις, τα πινέλα και τα χέρια, το μάρμαρο, το αίμα και τον καμβά συναρμολογείται μια συσκευή, μια μηχανή του χρόνου, η οποία μάς βοηθά να παραλληλίσουμε τη σύγχρονη εποχή με το τότε. Ν’ αναλογιστούμε την ανθρώπινη σύμβαση σε σχέση με το θείο, με το υπέρμετρο, με το υπεροντολογικό· ν’ αντιληφθούμε το πώς ο «αναγεννησιακός άνθρωπος» ξέφυγε απ’ το μέτρο και άφησε τη θρησκεία να καλύψει την αλήθεια, το πάθος για ζωή. Το πώς ακόμα η τέχνη υπονομεύεται χάριν πολιτικών και θεολογικών συμφερόντων, το γιατί ο ίδιος ο άνθρωπος κατασπαράζει την οντότητά του.

«Ἀφοῦ ὁ ἄνθρωπος
εἶναι, ὅπως λές, ἕνα ἀτελές ὄν
πῶς εἶναι σέ θέση
νά φτιάξει ἕνα τέλειο ἀντικείμενο;»

Επειδή ακριβώς και σήμερα, τη σύγχρονη εποχή του αυτοπροσδιορισμού και της αυτοδιάθεσης, που χαρακτηρίζεται από ατέρμονη προσπάθεια για απελευθέρωση της ατομικής μας υπόστασης, οδηγούμαστε σε ακραίους περιορισμούς έκφρασης· επειδή ακριβώς και σήμερα δεν είμαι σίγουρη πως

[είσαι] ἐλεύθερος νά κάνεις
ὅσα ἡ ἐποχή [σ]ου
δέν [σ]οῦ ἐπέτρεψε

τα ποιήματα αυτής της συλλογής μπορούν κάλλιστα να επικαιροποιήσουν τη σημερινή εποχή. Ας μην κρυβόμαστε πίσω απ’ το δάκτυλό μας· σήμερα εκ νέου, οι καλλιτέχνες και οι πνευματικοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν μεγάλα διλήμματα προκειμένου να εκφραστούν.

Η δική μας εποχή μπορεί να μην λογοκρίνεται ή να χρηματοδοτείται ‒επομένως και να καθορίζεται‒ απ’ την Εκκλησία, σίγουρα όμως το φαινόμενο της πολιτικής ορθότητας και της νέας «κουλτούρας ακύρωσης» (cancel culture) καταδυναστεύει την ελευθερία των επιλογών μας.

Η δική μας εποχή μπορεί να μην λογοκρίνεται ή να χρηματοδοτείται ‒επομένως και να καθορίζεται‒ απ’ την Εκκλησία, σίγουρα όμως το φαινόμενο της πολιτικής ορθότητας και της νέας «κουλτούρας ακύρωσης» (cancel culture) καταδυναστεύει την ελευθερία των επιλογών μας. Φαίνεται πως είμαστε καταδικασμένοι τελικά να ανακυκλώνουμε την ιστορία, ενώ η Ιερά Εξέταση παραφυλάει.

Haris Vlavianos
Ο Χάρης Βλαβιανός γεννήθηκε στη Ρώµη το 1957. Σπούδασε Οικονοµικά και Φιλοσοφία στο Πανεπιστήµιο του Μπρίστολ και Ιστορία και Πολιτική Θεωρία στο Πανεπιστήµιο της Οξφόρδης. Η διδακτορική του διατριβή, µε τίτλο Greece 1941-1949: From Resistance to Civil War, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Macmillan. Έχει εκδώσει δεκατρείς ποιητικές συλλογές, Τον Νοέµβριο του 2011 κυκλοφόρησε το βιβλίο του Η ιστορία της δυτικής φιλοσοφίας σε 100 χαϊκού: Από τους Προσωκρατικούς έως τον Ντερριντά, το 2014 το Το αίµα νερό, το 2016 Το κρυφό ηµερολόγιο του Χίτλερ, το 2020 το Τώρα θα µιλήσω εγώ, µε αφηγήτρια την αδελφή του συγγραφέα, και το 2023 οι Πλατωνικοί διάλογοι. Έχει µεταφράσει έργα κορυφαίων Αµερικανών και Ευρωπαίων ποιητών. Ποιήµατά του έχουν µεταφραστεί σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες και έργα του έχουν εκδοθεί στην Αγγλία, τη Γαλλία, τη Γερµανία, τη Σουηδία, την Ολλανδία, την Ισπανία, τη Ρωσία κ.α. Διευθύνει το περιοδικό Ποιητική. Διδάσκει Ιστορία και Πολιτική Θεωρία στο Αµερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος και Δηµιουργική Γραφή στο ΕΑΠ. Είναι σύµβουλος εκδόσεων στις Εκδόσεις Πατάκη. Για τη συµβολή του στην προώθηση των ιταλικών γραµµάτων στην Ελλάδα, ο Πρόεδρος της Ιταλικής Δηµοκρατίας τον τίµησε µε τον τίτλο του «Ιππότη των Γραµµάτων και των Τεχνών» και η Εταιρεία Dante Alighieri της Ρώµης µε το «Παράσηµο Δάντης».

Επομένως λοιπόν, επίκαιρος όσο ποτέ, δίνοντάς μας τη δυνατότητα ενός ιστορικού φακού, ο Βλαβιανός εστιάζει πάνω σε αθέατες μέχρι τώρα πτυχές της ζωής, σχολιάζει ποιητικά καταστάσεις της καθημερινότητας των προσώπων και φωτίζει εκείνες τις αντιποιητικές λεπτομέρειες που θα μας κάνουν να αναρωτηθούμε αν πράγματι ήταν ο άνθρωπος το κέντρο των πραγμάτων τότε. Αν ήταν η Αναγέννηση ήταν ουσιαστικά περίοδος πνευματικής ανάτασης ή μήπως νοσταλγίας· πού είναι σήμερα, ο άνθρωπος; πώς ορίζεται η τέχνη κι αν τελικά η ζωή, η τέχνη και τα χρήματα συμβαδίζουν.

«Ἐμεῖς οἱ ζωγράφοι, ὅταν φιλοτεχνοῦμε ἕνα ἔργο,
αὐθαιρετοῦμε εὐθαρσῶς,
ὅπως οἱ ποιητές καί οἱ τρελοί»

Ίσως επειδή η ανθρώπινη φύση εξαρτάται, διακατέχεται και επιβιώνει από ένα γενετήσιο πάθος, που ακόμα κι αν χαλιναγωγηθεί από κοινωνικές συμφωνίες, θα καταφέρει να εκτονωθεί, ίσως γι’ αυτό ο ποιητής καταλήγει πως

Ἑπομένως, ὑπάρχει τρόπος.

Ακόμα κι αν ο ίδιος ο άνθρωπος ‒όχι πια μέσα απ’ τα στεγανά της Καθολικής Εκκλησίας, αλλά εξαιτίας των σημερινών κοινωνικών συμβάσεων‒ πιάνει τον εαυτό του να αυτοπεριορίζεται ή να εγκλωβίζεται, η τέχνη παρ’ όλα αυτά, οφείλει να υπηρετεί την αλήθεια.

Την αλήθεια που θα στέκεται σε μια κρυμμένη επιστολή, στη γωνία ενός πίνακα, στη σπασμένη μύτη ενός αγάλματος. Η καλλιτεχνική αγωνία των ιδιοφυών ανθρώπων, που καταπιάνονται με την τέχνη είναι πάντα σύγχρονη, είναι πάντα επίκαιρη:

«Ἀγαπητέ μου Ἄντονυ,
τό μόνο πού κάνουμε ἐμεῖς οἱ ζωγράφοι
εἶναι νά προσπαθοῦμε νά διασώσουμε
κάποια ἴχνη τῆς ζωῆς,
προτοῦ ἡ σκιά μας ἁπλωθεῖ
καί τά σβήσει καί χαθοῦν.
Ἀναρωτιέμαι, στό μέλλον
τί θά σκέφτεται κάποιος
πού κοιτᾶ τά ἔργα μου;
Μᾶλλον ὅτι ὑπῆρξα μιά γυναίκα
πού διαρκῶς δραπέτευε ἀπ’ τό κελί της
γιά νά τινάξει ἀπ’ τήν ψυχή της
ὅλη τή σκόνη πού τή σκέπαζε.
Ἐσύ ὅμως, ἕνας ἄντρας,
τί ξέρεις ἀπό σκόνη;»

pataki vlavianos anagennisiΜέσα από μια προσωπογραφία γνωστών ή και μη ανθρώπων, και μάλιστα έχοντας συμπεριλάβει πρόσωπα και των δύο φύλων, αλλά και ενός ομοφυλόφιλου (του «Φαίδρου»), ενός ακροβάτη, χαρτοπαίκτη ή δολοφόνου, αποδεικνύει ο ποιητής την πολυφωνία της κοινωνικής σύνθεσης της εποχής, εφόσον όλοι μαζί συνέβαλαν στη διαμόρφωση της ιστορίας.

Κι αν η τέχνη πράγματι καλείται να αντικατοπτρίσει το είδωλο των αληθινών πραγμάτων, το ζήτημα της ορθότητας απέναντι στο πώς να αποτυπώσεις την αλήθεια παραμένει, καθώς φαίνεται, ανοιχτό:

Τό μυαλό εἶναι ἀνίκανο νά παγιδεύσει τήν ὀμορφιά.
Τά πάντα παραμένουν σέ ἐκκρεμότητα.
Οἱ προσδοκίες διαψεύδονται διαρκῶς.


Η ΑΝΝΑ ΒΑΣΙΑΔΗ  είναι συγγραφέας. Το τελευταίο της βιβλίο «Κρύο γάλα« κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Συρτάρι.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

«Κόκκινη γραμμή» της Ειρήνης Ρηνιώτη (κριτική) – Γραμμή διαχωρισμού αλλά και ποιητικής ένωσης

Για την ποιητική συλλογή της Ειρήνης Ρηνιώτη «Κόκκινη γραμμή» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: πίνακας της Hanna Sidorowicz.

Γράφει η Αντιγόνη Βλαβιανού

Στην παρούσα ποιητική συλλογή, έχουμε μια κόκκινη γραμμή που σηματοδ...

«Ποιήματα και τραγούδια» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική) – Oι στίχοι ενός αδέσποτου δεσπότη

«Ποιήματα και τραγούδια» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική) – Oι στίχοι ενός αδέσποτου δεσπότη

Για το βιβλίο του Θωμά Κοροβίνη «Ποιήματα και τραγούδια» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: πίνακας του Γιάννη Τσαρούχη με τίτλο: «Δύο άντρες με φτερά πεταλούδας» © Ίδρυμα Γιάννη Τσαρούχη. 

Γράφει ο Γιώργος Γκόζης

…ή αλλιώς, περί του υμνογραφι...

«Έθνος εξαιρετικά» του Δημήτρη Κοσμόπουλου (κριτική) – Η φωνή των αφανών Ελλήνων στρατιωτών

«Έθνος εξαιρετικά» του Δημήτρη Κοσμόπουλου (κριτική) – Η φωνή των αφανών Ελλήνων στρατιωτών

Για την ποιητική συλλογή του Δημήτρη Κοσμόπουλου «Έθνος εξαιρετικά» (εκδ. Περισπωμένη). Kεντρική εικόνα: Ανεξάρτητη Μεραρχία. Διανομή αλληλογραφίας και δεμάτων. Συλλογή Μικρασιατικής Εκστρατείας/ Αρχείο ΕΡΤ.

Γράφει η Αγάθη Γεωργιάδου

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Ο κοινωνιολόγος Νίκος Παναγιωτόπουλος, ζωντανά από το «υπόγειο»

«Βίος και Πολιτεία»: Ο κοινωνιολόγος Νίκος Παναγιωτόπουλος, ζωντανά από το «υπόγειο»

Στο 36ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης θα συνομιλήσει με τον καθηγητή κοινωνολογίας στο Πανεπιστήμιων Αθηνών Νίκο Παναγιωτόπουλο, με αφορμή την έκδοση σε βιβλίο της έρευνάς του Παιδί και Ανάγνωσ...

Τα αιτήματα των εκδοτών για το νέο φορέα βιβλίου – Διαψεύδουν τον υφυπουργό περί κατακερματισμού των απόψεών τους

Τα αιτήματα των εκδοτών για το νέο φορέα βιβλίου – Διαψεύδουν τον υφυπουργό περί κατακερματισμού των απόψεών τους

Οι Εκδότες Βιβλίου κατέθεσαν αναλυτικά μια σειρά από αιτήματα προς την πολιτεία μεταξύ των οποίων η σαφώς μεγαλύτερη εκπροσώπησή τους στο ενδεκαμελές ΔΣ του νέου φορέα για το βιβλίο.

Επιμέλεια: Book Press

Για χρόνια ο χώρος...

Παρουσίαση βιβλίου: H Αμερικανίδα Kάρα Χόφμαν και «Οι κράχτες» της απόψε στο Πατάρι του Gutenberg

Παρουσίαση βιβλίου: H Αμερικανίδα Kάρα Χόφμαν και «Οι κράχτες» της απόψε στο Πατάρι του Gutenberg

H Αμερικανίδα συγγραφέας Cara Hoffman θα βρεθεί σήμερα (7.30 μ.μ.) στο Πατάρι του βιβλιοπωλείου των εκδόσεων Gutenberg (Διδότου 37) και θα συνομιλήσει με τον μεταφραστή του βιβλίου της «Οι Κράχτες» (εκδ. Gutenberg), Παναγιώτη Κεχαγιά, με αφορμή την πρόσφατη έκδοσή του. 

Επιμέλεια: Book Press ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ