Abandoned Chernobyl 1

Για το βιβλίο της Svetlana Alexievich Τσερνομπίλ, Ένα χρονικό του μέλλοντος (μτφρ. Ορέστης Γεωργιάδης, εκδ. Πατάκη).

Του Κώστα Δρουγαλά

«Ένα γεγονός, όταν αναφέρεται από ένα μόνο πρόσωπο, είναι η μοίρα του. Όταν αναφέρεται από πολλούς, τότε πια είναι ιστορία».  Σβετλάνα Αλεξίεβιτς

Το βιβλίο Τσέρνομπιλ, Ένα χρονικό του μέλλοντος της Λευκορωσίδας νομπελίστριας του 2015 Σβετλάνα Αλεξίεβιτς είναι μία συγκλονιστική αποτύπωση του πυρηνικού ατυχήματος στο Τσέρνομπιλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης που, από εθνική καταστροφή, μέσα σε λίγες μέρες έγινε παγκόσμιο ζήτημα. Το βιβλίο της είναι συλλογή μαρτυριών από ανθρώπους που κοίταξαν την άβυσσο περπατώντας πάνω σε τεντωμένο σκοινί: πουθενά μέσα στις σελίδες δεν μιλάει το Τσέρνομπιλ, αντιθέτως αυτό το πράττουν οι ίδιοι οι άνθρωποί του, μέσα από όλα αυτά που κυκλώνουν τη συνθήκη της ζωής. Η γέννηση, ο θάνατος, ο χρόνος, ο έρωτας, ο πόλεμος, η φιλία, αλλά και ο ολοκληρωτισμός, κάνουν την εμφάνισή τους στις σελίδες αυτού του ντοκουμέντου. Το βιβλίο όμως κυρίως κάνει λόγο για τη σφοδρή αγάπη, αυτό το αιώνιο διακύβευμα της ανθρώπινης ύπαρξης.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρεις μεγάλες ενότητες, που διευκολύνουν το διάβασμα κατατοπίζοντας χρονικά τον αναγνώστη, εκκινώντας από την πρώτη μέρα του ατυχήματος και καταλήγοντας στη ζωή μετά: ιστορίες για μια γυναίκα που έλεγε στον άντρα της τη φράση «σ’ αγαπώ», χωρίς να γνωρίζει πριν από το ατύχημα πόσο πολύ τον αγαπούσε· για έναν άντρα που το σώμα του παραμορφωνόταν καθημερινά μετά την έκρηξη, αλλά που διέθετε την ελάχιστη δύναμη να φυλάξει κάτω από το μαξιλάρι γαρίφαλα για να προσφέρει στη γυναίκα που αγαπούσε· για ηλικιωμένες γυναίκες που αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και τον τόπο που έζησαν όλη τους τη ζωή· για ανθρώπους που κοιτάζοντας τον καταγάλανο ουρανό αντίκριζαν τους νεκρούς φίλους τους... Εκατοντάδες ακόμη ιστορίες, όπου οι άνθρωποι μετατρέπονται σε πυρηνικούς υποδοχείς ενός ολόπικρου ατυχήματος.

Αυτό που κάνει ξεκάθαρο η συλλογή πληροφοριών της Αλεξίεβιτς είναι ότι στις ακραίες καταστάσεις ενός πειράματος ρουτίνας ο άνθρωπος δεν έχει καμία σχέση με αυτό που περιγράφουν τα βιβλία ως άνθρωπο.

Αυτό που κάνει ξεκάθαρο το βιβλίο της Αλεξίεβιτς είναι ότι στις ακραίες καταστάσεις ενός πειράματος ρουτίνας ο άνθρωπος δεν έχει καμία σχέση με αυτό που περιγράφουν τα βιβλία. Κάθε εκδοχή της ζωής, ενίοτε και ολοκληρωτικά αφύσικη ή αφύσικα ολοκληρωτική, «δοξάζεται» παράφορα: άνθρωποι που υπάκουγαν στις εντολές της ηγεσίας συσσωρεύοντας στο σώμα τους ραδιενέργεια· άνθρωποι που επέζησαν, αλλά έμοιαζαν πολύ με τους «χιμπακούσα», τους εξαθλιωμένους επιζώντες της Χιροσίμα· άλλοι που κατέληξαν στο συμπέρασμα πως είναι αμαρτία να αγαπάς, καθώς η αιωρούμενη σκόνη πάντα θα μεταφράζεται σε ραδιενεργή τέφρα· ερασιτέχνες λωποδύτες που πλιατσικολογούσαν στα εγκαταλελειμμένα σπίτια γύρω από την πυραμίδα του Τσέρνομπιλ· γριές γυναίκες που συμπεριφέρονταν σαν σταρ του σινεμά μιλώντας για το ατύχημα χύνοντας παράλληλα ψεύτικα δάκρυα· παιδιά που συνήθισαν στην ιδέα του θανάτου: «Απλά κοιμάσαι για πολύ καιρό και δεν ξαναξυπνάς», δηλώνει ένα αγόρι που δεν καταφέρνει να επιζήσει της αποκαλυπτικής καταστροφής.

«Το Τσέρνομπιλ είναι ένα θέμα πολύ ντοστογιεφσκικό!» συμπεραίνει ένας άλλος μάρτυρας του βιβλίου, και όντως έτσι είναι· όπως στον Σωσία του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, όπου ο ήρωας  βλέπει τον εαυτό του μέσα στο πλήθος, έτσι και οι πρωταγωνιστές της τραγωδίας του Τσέρνομπιλ βλέπουν το θανατικό από μία απόσταση λίγων ετών: το χρονικό ποιόν όμως δεν φέρνει απαραίτητα και την κάθαρση. Εδώ η τραγωδία δεν φοράει μάσκες, παρά μόνο σέρνει το εκκύκλημα που πάνω του βρίσκονται χιλιάδες αληθινά πτώματα. Όσον αφορά στην απαγορευμένη ζώνη γύρω από τον μοιραίο αντιδραστήρα, αποδείχτηκε πως ολόκληρος ο κόσμος έχασε για πάντα τη νεανική του όψη, και μαζί με αυτήν και την ψευδαίσθηση της αθανασίας που τη συνόδευε.

alt
Η Svetlana Alexievich
 

Ορθώς στον πρόλογο του βιβλίου ο Θανάσης Τριαρίδης κάνει λόγο πως το σπαρακτικό βιβλίο της Αλεξίεβιτς είναι εξίσου σημαντικό για την ιστορία του 20ού αιώνα και της παγκόσμιας λογοτεχνίας με το Ημερολόγιο της Άννα Φρανκ και το Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος του Πρίμο Λέβι. Τα παραπάνω λόγια επιβεβαιώνουν οι ίδιες οι μαρτυρίες των θυμάτων, που μας προσφέρουν την πιο ασφαλή πυξίδα για να αποτρέψουμε την επανάληψη μιας τέτοιας καταστροφής.

Η καταστροφή του πυρηνικού αντιδραστήρα δεν ήταν απλώς μία αιμορραγική ανθρώπινη κατάσταση στo πλαίσιo ενός μοιραίου ατυχήματος: ακόμη και σήμερα τα συμβάντα του Τσέρνομπιλ –όχι μόνο εκείνη τη μέρα, αλλά κυρίως τις χιλιάδες σταχτιές μέρες που ακολούθησαν– παραμένουν ανερμήνευτα, δυσεπίλυτα, τελειωτικά και απροσπέλαστα. Το Τσέρνομπιλ αποκάλυψε ένα ολοκαίνουργιο σύμπαν συναισθημάτων, που κατάφερε να φωλιάσει στον νου και στην ψυχή εκατομμυρίων ανθρώπων. Η Σβετλάνα Αλεξίεβιτς αναδεικνύει την εγκιβωτισμένη τέχνη της μέσα από τις προσευχές των απλών ανθρώπων, που στην πραγματικότητα είναι σμιλεμένες στις μαρμαρόπετρες του χρόνου, και που μαρτυρούν εκείνο που όλοι αναγνωρίζουμε στα πρόσωπα των δικών μας ανθρώπων: την παλιά ανάγκη να αγαπάς παράφορα και να ελπίζεις μέχρι το τέλος.

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΔΡΟΥΓΑΛΑΣ είναι εκπαιδευτικός και βιβλιοκριτικός.

alexievichΤσερνομπίλ
Ένα χρονικό του μέλλοντος
Svetlana Alexievich
Μτφρ. Ορέστης Γεωργιάδης
Εκδ. Πατάκη 2015
Σελ. 344, τιμή εκδότη €14,40

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ SVETLANA ALEXIEVICH


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Νιόβη – Το αδύνατο πένθος στον καιρό της πανδημίας, της Κατερίνας Μάτσα

Νιόβη – Το αδύνατο πένθος στον καιρό της πανδημίας, της Κατερίνας Μάτσα

Τι σημαίνει για την ανθρωπότητα στον 21ο αιώνα το φαινόμενο των μαζικών τάφων και των σιωπηλών, απρόσωπων, αποστειρωμένων ενταφιασμών; Τέτοια και άλλα συναφή ερωτήματα θίγονται στο δοκίμιο της Κατερίνας Μάτσα «Νιόβη – Το αδύνατο πένθος στον καιρό της πανδημίας» (εκδ. Άγρα).

Του Χρήστου Ν. Τσαμπρούνη ...

Το παράδειγμα της Ελλάδας, του Γιώργου Πολίτη

Το παράδειγμα της Ελλάδας, του Γιώργου Πολίτη

Για το βιβλίο του Γιώργου Πολίτη «Το παράδειγμα της Ελλάδας: 16 μαθήματα από την πανδημία» (εκδ. Ψυχογιός).

Του Άλκη Γούναρη

Αντιμέτωποι με μια κρίσιμη επόμενη φάση της πανδημίας, οι Έλληνες είμαστε πιο σοφοί και καλύτερα προε...

Η εποχή της φιλοδοξίας, του Έβαν Όσνος

Η εποχή της φιλοδοξίας, του Έβαν Όσνος

Για το βιβλίο του Έβαν Όσνος «Η εποχή της φιλοδοξίας – Τα παιχνίδια της τύχης, της αλήθειας και της πίστης σε μια Κίνα που μεταμορφώνεται» (μτφρ. Νικηφόρος Σταματάκης, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Του Θόδωρου Σούμα

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Τα λόγια μας τα βρήκαμε μέσα στους άλλους»

«Τα λόγια μας τα βρήκαμε μέσα στους άλλους»

Η Κορίνα Καλούδη με την πρώτη της ποιητική συλλογή «Και βέβαια τους φοβάμαι» (εκδ. Περισπωμένη) ξεχωρίζει για την ισορροπία που κρατάει ανάμεσα στην ενδοσκόπιση και τον κοινωνικό προβληματισμό. Χαμηλόφωνη, ευθύβολη και αληθινή.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τι απαντάτε σε όσ...

Έξι περίπατοι, του Αλέξανδρου Ίσαρη

Έξι περίπατοι, του Αλέξανδρου Ίσαρη

Για τα αφηγήματα του Αλέξανδρου Ίσαρη «Έξι περίπατοι - Προσκέφαλο με φύλλα λεμονιάς» (εκδ. Κίχλη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Πώς παράγεται η συγκίνηση; Πώς γεννιέται η νοσταλγία; Πώς μια βόλτα γίνεται πίνακας ζωγραφικής που ζωντανεύει τόπους και χτίζε...

Η 17η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης εκπέμπει ψηφιακά

Η 17η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης εκπέμπει ψηφιακά

Λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα της πανδημίας του COVID-19, η διοργάνωση επικεντρώνεται σε ένα εξ ολοκλήρου διαδικτυακό πρόγραμμα διάρκειας έντεκα ημερών (19-29 Νοεμβρίου) με αιχμή τη συμμετοχή σημαντικών συγγραφέων και την ψηφιακή διοργάνωση των προγραμματιζόμενων φεστιβάλ, εκδηλώσεων και δράσεων, καθώς και των επαγγ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Sarah Knott «Μητέρες – Μια αντισυμβατική ιστορία» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), που κυκλοφορεί στις 29 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΟ ΑΚΟΥΣΜΑ

...
Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Απόσπασμα μιας ενότητας και μέρος των επιλεγομένων από την ανθολογία του Walter Benjamin «Νο 13 – Εξήντα πέντε θέσεις για τα βιβλία και τις πόρνες, το γράψιμο, την κριτική, τους σνομπ και την επιτυχία», σε μετάφραση και επιλεγόμενα του Κώστα Κουτσουρέλη. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσ...

Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη, της Φένιας Τσανάκα (προδημοσίευση)

Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη, της Φένιας Τσανάκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Φένιας Τσανάκα «Ανακαινίζω τη ζωή μου με αρχιτέκτονα τον Αριστοτέλη» το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΠΕΡΙΠΑΤΟΣ ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογή από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, δοκιμίων και βιογραφιών.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Με σκεπτικισμό αλλα και συγκρατημένη αισιοδοξία κινούνται οι περισσότεροι από τους εκδοτικούς οίκους ενόψει ενός χ...

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Δήμητρα Λουκά, Μάκης Μαλαφέκας, Βαγγέλης Μπέκας, Ιωάννα Ντούμπρου, Κατερίνα Παπαντωνίου, Γιώργος Παυλόπουλος, Γιώργος Πετράκης, Βάσια Τζανακάρη. Εννέα νέοι συγγραφείς μοιράζονται μαζί μας σκέψεις τους για ένα βιβλίο που διάβασαν τον Αύγουστο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ