alt

Για το βιβλίο του Νίκου Βατόπουλου «Μικροί δρόμοι της Αθήνας» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Ο Νίκος Βατόπουλος είναι ένας γνωστός και καταξιωμένος δημοσιογράφος. Μα αυτό που αποτελεί το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του είναι το ό,τι μπορεί να εμπεριέχεται στη λέξη «αθηναιολάτρης».

Από τα Κάτω Πατήσια έως την Πλατεία Βαρνάβα στο Παγκράτι, από το Μετς ώς το Θησείο, από τη γειτονιά του Αγίου Παύλου και τον Βοτανικό ώς την Καλλιθέα, από του Μακρυγιάννη ώς την Ακαδημία Πλάτωνος, από του Γκύζη ώς το Κολωνάκι. Ο Βατόπουλος περπατά και παρατηρεί. Στοχάζεται και φωτογραφίζει. Και τελικά καταγράφει με λόγια και με εικόνες.

Στην Αθήνα έχει γεννηθεί και στην ίδια αυτή πόλη μένει. Και την αγαπά. Και αυτή την αγάπη του θέλει να την τεκμηριώσει. Γι' αυτό και γράφει άρθρα, διοργανώνει περιπάτους, φωτογραφίζει, εκδίδει βιβλία με βάση την ταυτότητα της Αθήνας. Μια ταυτότητα που έχει ένα παρελθόν δεδομένο, αλλά ένα άγνωστο μέλλον.

Η Αθήνα είναι μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που για πολλούς το αστικό της προφίλ έχει επανειλημμένα βιαστεί. Έχει γράψει ο Σεφέρης: «Δεν ξέρω πολλά πράγματα από σπίτια, θυμάμαι τη χαρά τους και τη λύπη τους». Και λίγο μετά προσθέτει: «Ξέρεις, τα σπίτια πεισμώνουν εύκολα, σαν τα γυμνώσεις». Αν όπου σπίτια βάλω τη λέξη πόλη έχω αμέσως την ουσία εκείνου που επιχειρεί ο Βατόπουλος με το βιβλίο του αυτό. Το «πείσμα» της πόλης έχει κρυφτεί σε μικρούς δρόμους διαφόρων γειτονιών. Από τα Κάτω Πατήσια έως την Πλατεία Βαρνάβα στο Παγκράτι, από το Μετς ώς το Θησείο, από τη γειτονιά του Αγίου Παύλου και τον Βοτανικό ώς την Καλλιθέα, από του Μακρυγιάννη ώς την Ακαδημία Πλάτωνος, από του Γκύζη ώς το Κολωνάκι.

Ο Βατόπουλος περπατά και παρατηρεί. Στοχάζεται και φωτογραφίζει. Και τελικά καταγράφει με λόγια και με εικόνες. Αναζητά να διατηρήσει τη μνήμη μια πόλης που κανείς δεν έχει με πρόγραμμα σεβαστεί τη συνέχειά της. Αλλά το αστικό τοπίο διασχίζει τον χρόνο και από το χτες πηγαίνει προς το αύριο. Οι αλλαγές ώς έναν βαθμό αναμενόμενες. Η λήθη, όμως, πρέπει να εμποδιστεί και ασφαλώς δεν θα πρέπει να αποκτά τις διαστάσεις παθολογικής αμνησίας. Για τον Βατόπουλο, αυτός που αναζητά τα στίγματα που απέμειναν από όσους προηγήθηκαν εκείνου, είναι ως να εκτελεί με συνέπεια μια διαδικασία ενηλικίωσης. Όσοι ζούμε σε αυτήν την πόλη, όσοι έχουμε σε αυτήν την πόλη γεννηθεί, αν τύχει να βρεθούμε σε περιοχή που για χρόνια δεν την είχαμε επισκεφθεί, αισθανόμαστε πως κάποιος μας έχει στερήσει μια ατομική σχέση με το παρελθόν μας. Γωνιές που κάποτε γνωρίζαμε τώρα έχουν αλλοιωθεί. Στέκια ή καταστήματα που ακόμα και ιστορία κάποτε γράφανε, έχουν ολότελα εξαφανισθεί… Και είναι οδυνηρή η στέρηση της απόδειξης των συναισθημάτων μας. Η μνήμη της πόλης είναι η μνήμη του κατοίκου της.

Στους μικρούς, στους ασήμαντους δρόμους του άστεως αυτή τη φορά μας ξεναγεί [ο Νίκος Βατόπουλος] – στην ελάσσονα Αθήνα, όπως ο ίδιος σημειώνει. Και ανακαλύπτει σπίτια που καταρρέουν, μάντρες που έχουν καλυφθεί από περικοκλάδες, αλλά και πολυκατοικίες των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων ή αστικά κατάλοιπα του Μεσοπολέμου. 

Κι όμως, ο Βατόπουλος καταφέρνει αυτή τη στέρηση να την αμφισβητήσει. Με το πάθος του περιπατητή και με την ευσυνειδησία του μελετητή, ανακαλύπτει τα κτίσματα που αποδεικνύουν το αστικό παρελθόν της πόλης. Στους μικρούς, στους ασήμαντους δρόμους του άστεως αυτή τη φορά μας ξεναγεί – στην ελάσσονα Αθήνα, όπως ο ίδιος σημειώνει. Και ανακαλύπτει σπίτια που καταρρέουν, μάντρες που έχουν καλυφθεί από περικοκλάδες, αλλά και πολυκατοικίες των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων ή αστικά κατάλοιπα του Μεσοπολέμου. Και οι εικόνες που με την ευαίσθητη ματιά του συνθέτει άλλοτε τον παραπέμπουν σε παλιά αναγνώσματα («μου θύμισε εικόνες γκροτέσκας φαντασίας στα σπήλαια του Τομ Σόγιερ» [Αιγαίου και Περγάμου γωνία]) άλλοτε αναγνωρίζει τη μόνιμη ύπαρξη του αττικού φωτός («Ζαλίζεσαι από το αττικό φως μέσα στα γωνιακά σπίτια, που είναι χτισμένα σε φαρδιά σταυροδρόμια» [διώροφο στου Μακρυγιάννη])– κι άλλοτε διαισθάνεται τα χνότα των ανθρώπων που κάποτε κατοίκησαν σε οικοδομές που έχουν γκρεμιστεί («Αλλά ένα μεγάλο κομμάτι του σοβά ζει ακόμα. Μοιάζει με χάρτη, σαν λάβαρο κατακρεουργημένο σε μάχη, θραύσμα μιας αστικής τοιχογραφίας, σαν πομπηιανό σπάραγμα σε ένα δρόμο της Αθήνας» [Οδός Καλλέργη]).

Σκέψεις, συναισθήματα, διαπιστώσεις, σύνδεση του παρελθόντος με το παρόν, ενατένιση ενός μέλλοντος που δεν θα προδίδει το χτες. Όλα αυτά ο Νίκος Βατόπουλος τα καταγράφει με μια γλώσσα απλή μέσα στη συνεχόμενη αυτοαναφορικότητά της. Στιγμές πεζογραφικής σύνθεσης, στιγμές ποιητικής επισήμανσης, στιγμές δοκιμιακής αντικειμενικότητας. Ίσως και γραφή δημοσιογραφική, με την έννοια πως μπορεί να αναφέρεται στο διάφανο με τρόπο θεμελιωμένης απλότητας.

* Ο ΜΑΝΟΣ ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ είναι συγγραφέας.
Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Η Κασσάνδρα στη μαύρη άμμο» (εκδ. Πατάκη).


altΜικροί δρόμοι της Αθήνας
Νίκος Βατόπουλος
Μεταίχμιο 2019
Σελ. 232, τιμή εκδότη €17,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΒΑΤΟΠΟΥΛΟΥ

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Το παράδειγμα της Ελλάδας, του Γιώργου Πολίτη

Το παράδειγμα της Ελλάδας, του Γιώργου Πολίτη

Για το βιβλίο του Γιώργου Πολίτη «Το παράδειγμα της Ελλάδας: 16 μαθήματα από την πανδημία» (εκδ. Ψυχογιός).

Του Άλκη Γούναρη

Αντιμέτωποι με μια κρίσιμη επόμενη φάση της πανδημίας, οι Έλληνες είμαστε πιο σοφοί και καλύτερα προε...

Η εποχή της φιλοδοξίας, του Έβαν Όσνος

Η εποχή της φιλοδοξίας, του Έβαν Όσνος

Για το βιβλίο του Έβαν Όσνος «Η εποχή της φιλοδοξίας – Τα παιχνίδια της τύχης, της αλήθειας και της πίστης σε μια Κίνα που μεταμορφώνεται» (μτφρ. Νικηφόρος Σταματάκης, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Του Θόδωρου Σούμα

...
Γαλλοφωνία, Γκονκούρ και μια ξεχωριστή μαροκινή συγγραφέας

Γαλλοφωνία, Γκονκούρ και μια ξεχωριστή μαροκινή συγγραφέας

Για το βιβλίο της γαλλόφωνης Μαροκινής συγγραφέως και δημοσιογράφου Λεϊλά Σλιμανί «Ο διάβολος κρύβεται στις λεπτομέρειες» (μτφρ. Ρούλα Γεωργακοπούλου, εκδ. Στερέωμα).

Της Κατερίνας Σπυροπούλου...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φυλή και φύλο κυριαρχούν στα Εθνικά Βραβεία Λογοτεχνίας των ΗΠΑ

Φυλή και φύλο κυριαρχούν στα Εθνικά Βραβεία Λογοτεχνίας των ΗΠΑ

Η μεγάλη λίστα του Εθνικού Βραβείου Λογοτεχνίας στις ΗΠΑ, στην κατηγορία της μυθοπλασίας, δόθηκε αυτήν την εβδομάδα στη δημοσιότητα. Στη θεματολογία των περισσότερων κυριαρχούν φυλετικά ή έμφυλα ζητήματα, κάτι που ήταν αναμενόμενο μετά τα εκρητικά γεγονότα των τελευταίων μηνών στις ΗΠΑ. 

Της Ελέ...

Σχολείο χωρίς τέχνη δεν είναι σχολείο

Σχολείο χωρίς τέχνη δεν είναι σχολείο

Την εβδομάδα 25-31 Μαΐου 2020 γιορτάστηκε η Παγκόσμια Εβδομάδα Τεχνών στην Εκπαίδευση, μια πρωτοβουλία της Unesco και του World Alliance for Arts Education. Στο διαφημιστικό βίντεο Why Arts Education matters έγραφε χαρακτηριστικά: We all have an artistic soul. Ώστε, λοιπόν, «όλοι έχουμε μια κα...

Marilynne Robinson: «Στο σπίτι»

Marilynne Robinson: «Στο σπίτι»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Marilynne Robinson «Στο σπίτι» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), που κυκλοφορεί στις 24 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Γκλόρι πήρε τον Τζακ επάνω στο δωμάτιο που είχε ετοιμά...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Marilynne Robinson: «Στο σπίτι»

Marilynne Robinson: «Στο σπίτι»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Marilynne Robinson «Στο σπίτι» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), που κυκλοφορεί στις 24 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Γκλόρι πήρε τον Τζακ επάνω στο δωμάτιο που είχε ετοιμά...

Βάσια Τζανακάρη: «Αδελφικό»

Βάσια Τζανακάρη: «Αδελφικό»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Βάσιας Τζανακάρη «Αδελφικό», που κυκλοφορεί στις 24 Σεπτεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΜΑΡΩ

Το μωρό γκρίνιαζε σε όλη τη διαδρομή. Τόσο που το μι...

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Emmanuel Levinas: «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο»

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Emmanuel Levinas «Πάουλ Τσέλαν: Από το Είναι στο Άλλο» σε μετάφραση και επίμετρο του Θωμά Συμεωνίδη, το οποίο κυκλοφορεί το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Σαιξπηρικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Δήμητρα Λουκά, Μάκης Μαλαφέκας, Βαγγέλης Μπέκας, Ιωάννα Ντούμπρου, Κατερίνα Παπαντωνίου, Γιώργος Παυλόπουλος, Γιώργος Πετράκης, Βάσια Τζανακάρη. Εννέα νέοι συγγραφείς μοιράζονται μαζί μας σκέψεις τους για ένα βιβλίο που διάβασαν τον Αύγουστο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Τα καλύτερα μυθιστορήματα της δεκαετίας στην αγγλόφωνη πεζογραφία

Αυτά είναι τα είκοσι (20) καλύτερα μυθιστορήματα που γράφτηκαν και εκδόθηκαν στα αγγλικά την τελευταία δεκαετία (2010-2019), σύμφωνα με τη συντακτική ομάδα του έγκριτου αμερικανικού ιστότοπου για τα βιβλία και τον πολιτισμό Literary Hub. 

Επιμέλεια: Book Press

...
13 μυθιστορήματα τρόμου και φαντασίας για γερά νεύρα

13 μυθιστορήματα τρόμου και φαντασίας για γερά νεύρα

Μυθιστορήματα που δοκιμάζουν τη φαντασία μας, που δεν μπορούμε να τα αφήσουμε από τα χέρια μας, που μας κάνουν να ξενυχτάμε από την αγωνία ή να καθυστερούμε λίγο ακόμη την επόμενη βουτιά.

Του Λεωνίδα Καλούση

Ενώ είναι αλήθεια ότι πολλά από τα μυθι...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

11 Σεπτεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννέα συγγραφείς, εννέα αγαπημένα βιβλία

Ιάκωβος Ανυφαντάκης, Δήμητρα Λουκά, Μάκης Μαλαφέκας, Βαγγέλης Μπέκας, Ιωάννα Ντούμπρου, Κατερίνα Παπαντωνίου, Γιώργος Παυλόπουλος, Γιώργος Πετράκης, Βάσια Τζανακάρη. Εν

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ