alt

Για το βιβλίο του George Steiner Περί λόγου, τέχνης και ζωής (μτφρ. Γιώργος Λαμπράκος, εκδ. Πατάκη).

Του Μιχάλη Μακρόπουλου

Συγκεντρωμένα στο Περί λόγου, τέχνης και ζωής είναι κάποια από τα κείμενα του Στάινερ για το New Yorker, κι ομολογώ ότι θα μπορούσα να συνεχίσω να διαβάζω με την ίδια βαθιά απόλαυση, πέρα από τούτες τις ανθολογημένες σελίδες, κι όλες τις υπόλοιπες (περίπου ισάριθμες με τις εδώ) που απαριθμούνται στο τέλος της έκδοσης: για τον Χέμινγουεϊ, τον Βίκο, τον Φόρστερ, τον Μαλρό, τον Γκόμπριχ, τον Κόνραντ…  

Η ευρυμάθεια του Στάινερ γεννά δέος, η γραφή του είναι συναρπαστική, οι διόλου προφανείς συνειρμοί του κινητοποιούν τη σκέψη, το πάθος του είναι αναμφίβολο.

Η ευρυμάθεια του Στάινερ γεννά δέος  (η έκφραση «πολιτιστική παμφαγία» που χρησιμοποιεί για τον Γκάυ Ντάβενπορτ και τον Έζρα Πάουντ, ισχύει καταρχάς για τον ίδιο), η γραφή του είναι συναρπαστική (χάρη και στη μεταφορά της στα ελληνικά από το Γιώργο Λαμπράκο, που μεταφράζει με βήμα σταθερό και σίγουρο), οι διόλου προφανείς συνειρμοί του κινητοποιούν τη σκέψη, το πάθος του είναι αναμφίβολο – τόσο, που κάποιες φορές τον παρασέρνει ως έναν προφητικό διδακτισμό, όπως όταν γράφει για παράδειγμα στο κείμενό του για τον Άντονι Μπλαντ, τον διαπρεπή Βρετανό ιστορικό τέχνης, καταλογογράφο των βασιλικών καλλιτεχνικών συλλογών και κατάσκοπο των Σοβιετικών: «Αμφιβάλλω για το αν το ανθρώπινο ζώο θα κατορθώσει να επιβιώσει αν δε μάθει να ζει δίχως σύνορα και διαβατήρια, αν δεν αντιληφθεί ότι ο καθένας από μας είναι επισκέπτης του άλλου, όπως είμαστε και επισκέπτες σε αυτό τον πληγωμένο και δηλητηριασμένο πλανήτη. Η πατρίδα είναι το κοινό μικρό κομμάτι χώρου –μπορεί να είναι το δωμάτιο ενός ξενοδοχείου ή το παγκάκι του κοντινότερου πάρκου– στο οποίο η σκαιή επιτήρηση και λεηλασία των νεωτερικών γραφειοκρατικών καθεστώτων, σε Ανατολή και Δύση, εξακολουθεί να επιτρέπει σε κάποιον να δουλεύει. Τα δέντρα έχουν ρίζες· οι άνθρωποι έχουν πόδια με τα οποία φεύγουν αφότου πούνε, συνειδητά, όχι».

Ή, αλλού, στο κείμενό του για το 1984: «Τίποτε στις μέρες μας όσον αφορά τα εθνικά ή τα διεθνή ζητήματα δε διαψεύδει αυτή την πρόταση. Για εκατοντάδες εκατομμύρια άνδρες και γυναίκες όπου γης, η τόσο διάσημη κορύφωση του οράματος του Όργουελ, “Αν θέλεις μια εικόνα του μέλλοντος, φαντάσου μια μπότα να πατάει το πρόσωπο ενός ανθρώπου – για πάντα”, δεν είναι μια προφητεία, αλλά μια κοινότοπη εικόνα του παρόντος».

Σε τούτα δω τα κείμενα παρελαύνει αποσπασματικά ο σκοτεινός 20ος αι., πρωτίστως ο εβραϊκός.

Οι «σκοτεινές» φιγούρες στον κόσμο της τέχνης, σαν τον Μπλαντ, μοιάζει να γοητεύουν βαθιά τον Στάινερ (στο βιβλίο του Τολστόι ή Ντοστογιέφσκι, η υπόρρητη απάντηση που εντέλει δίνει ο ίδιος είναι: Ντοστογιέφσκι), και σε τούτα δω τα κείμενα παρελαύνει αποσπασματικά ο σκοτεινός 20ος αι., πρωτίστως ο εβραϊκός: ο Βιεννέζος Καρλ Κράους, ο Κάφκα, η τραγική Σιμόν Βέιλ, ο «πανούργος στην επιβίωση» Μπρεχτ, ο Μπένγιαμιν, ο Κανέττι, ο Καίσλερ…

Τα κείμενά του, εδώ, για τον Σολζενίτσιν, τον Μπέρνχαρντ ή τον Όργουελ, για παράδειγμα, μοιάζει να πηγάζουν από τούτη την ψυχική εγγύτητα του μελετητή Στάινερ με το σκοτάδι των μελετημάτων του, και ένα (μάλιστα κάπως πιο φωτεινό στον τόνο του, ως ένα σημείο) είναι για τον Φιλίπ Αριές, τον άνθρωπο που κατεξοχήν καταγίνηκε με το θάνατο στο μνημειώδες Ο άνθρωπος ενώπιον του θανάτου.

Ο Στάινερ στέκει με συγχωρητικό θαυμασμό απέναντι σε μαύρες ιερές αγελάδες της διανόησης: τον Σελίν, τον Πάουντ, ως και τον Άλμπερτ Σπέερ, τον αρχιτέκτονα του Χίτλερ (ας μη λησμονούμε, ωστόσο, ότι οι ιερές αγελάδες κάποτε βοσκάνε σ’ αγρούς λιπασμένους με εκατόμβες). Μα, τούτη η έλξη που ασκεί στον Στάινερ το σκοτάδι της ευφυΐας –ή κι ο ανορθολογισμός ακόμα, ως αναλγητικό αντίβαρο στην «εγκυκλοπαιδική» οξύνοιά του–, έχει ένα όριο. Το όριό της είναι η μισανθρωπική πρόζα και «πόζα» του Σιοράν, που τον αγαναχτεί.

Ο κόσμος του δεν παύει εντέλει να είναι ο κόσμος των ιδεών και των λέξεων, που ενέχουν θέση ζωής.

Και αν, σε κάποια σημεία εδώ κι εκεί, δεν αποφεύγει τον ακαδημαϊκό ελιτισμό που διαχωρίζει τον άνθρωπο της διανόησης από τους πολλούς («Στα Άσματα του Πάουντ και στα μεταφυσικά και ανθρωπολογικά γραπτά του Χάιντεγκερ βρίσκουμε αναδιατυπωμένα τα κλασικά και κομφουκιανά ιδεώδη της αστικής ομορφιάς, της ανθρωπιάς σε ό,τι μας έχει απομείνει από τον μολυσμένο πλανήτη μας», γράφει στο κείμενό του για τον Ντάβενπορτ), από την άλλη πλευρά δεν τρέφει ψευδαισθήσεις για τον ακαδημαϊκό κόσμο («Ποιητές όπως ο Πόουπ και ο Μπράουνινγκ οσμίστηκαν το σαδισμό στο πανεπιστήμιο», λέει κάπου στο κείμενό του για τον Μπλαντ, και, σ’ αυτό για τη Βέιλ: «Με τρόπους που η ίδια θα αποδοκίμαζε (αν και αμφίσημα), οι ευτραφείς άνθρωποι του σχολιασμού και του λιβανίσματος ευωχούνται από αυτό τον πλέον ισχνό και αυτοεξαλειμμένο βίο»). Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, ο κόσμος του δεν παύει εντέλει να είναι ο κόσμος των ιδεών και των λέξεων, που ενέχουν θέση ζωής – φαίνεται τούτο στο εμβριθές δοκίμιό του για τον Μπόρχες («Τίγρεις στον καθρέφτη»)· και, στο κείμενό του για τον Τζέιμς Μάρρεϋ, τον «παντογνώστη» συντάκτη του Oxford English Dictionary, γράφει ο Στάινερ: «Το Oxford English Dictionary φέρει μες στα σκούρα μπλε σκληρά του εξώφυλλα τις βιβλιοθήκες του γεγονότος και της αίσθησης. Βυθιστείτε σε αυτό οπουδήποτε και η ίδια η ζωή θα σας πλημμυρίσει».

* Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.


Απόσπασμα από το βιβλίο

Την αηδιαστική ώρα πριν φέξει, όταν περιμένει [ο κατάσκοπος] το χτύπημα του βασανιστή στην πόρτα, δε μένει πιστός στα έθνη-κράτη ή στις κυβερνήσεις που τον αγόρασαν και τον πούλησαν· μένει πιστός στο επάγγελμά του, στον ιστό της αράχνης που αδιάκοπα σκίζεται και αδιάκοπα επιδιορθώνεται, και ο οποίος πλέκει σε μια κοινή οικειότητα δυσπιστίας και καχυποψίας όλους τους πράκτορες, όλους τους ανθρώπους με τη μικροσκοπική φωτογραφική μηχανή σε αφώτιστα ερμάρια αρχειοθέτησης, όλους τους καλλιγράφους με το αόρατο μελάνι, όποια κι αν είναι η σημαία υπό την οποία προσφέρουν το εμπόρευμά τους. Κανένας κατάσκοπος δε θέλει να μπει μέσα από το κρύο, να γίνει αποδεκτός. Μοναδικό του σπίτι είναι η τούνδρα της μοιρασμένης δεξιοτεχνίας του. Μοναδική του αδελφοσύνη είναι η επαγγελματική υπόληψη, όπως μεταξύ κυνηγού και κυνηγημένου.


steinerΠερί λόγου, τέχνης και ζωής
Κείμενα στο New Yorker
George Steiner
Μτφρ. Γιώργος Λαμπράκος
Εκδ. Πατάκη 2016
Σελ. 512, τιμή εκδότη €19,70

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ GEORGE STEINER


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Τι είναι και τι δεν είναι η ποίηση», του Κώστα Κουτσουρέλη

«Τι είναι και τι δεν είναι η ποίηση», του Κώστα Κουτσουρέλη

Για τον τόμο του Κώστα Κουτσουρέλη «Τι είναι και τι δεν είναι η ποίηση – Δώδεκα ομόκεντρα δοκίμια» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Στην κεντρική εικόνα, το έργο του Τζάκσον Πόλοκ «Νούμερο 23».

Του Θεοδόση Βολκώφ

Όμαιμο και ομόγλωσσο της δικαίως πολύκροτης ...

«Η αυτοκτονία της Γερμανίας», του Ζαν Μισέλ Ρε: Με αφορμή τον Μωυσή του Τόμας Μαν

«Η αυτοκτονία της Γερμανίας», του Ζαν Μισέλ Ρε: Με αφορμή τον Μωυσή του Τόμας Μαν

Για το βιβλίο του φιλόσοφου Jean Michel Rey «Η αυτοκτονία της Γερμανίας - Με αφορμή τον Μωυσή του Τόμας Μαν», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Στερέωμα (μτφρ. Ανδρέας Παππάς)

Του Γιώργου Σιακαντάρη

Ο φιλόσοφος Jean Michel Rey είναι ομότιμος καθηγητ...

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Για το βιβλίο του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι «Κράτα το φιλί – Σύντομα μαθήματα για τον έρωτα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στη σειρά Μικρή βιβλιοθήκη, σε μετάφραση του Χρήστου Πονηρού. Στην κεντρική φωτογραφία, ο Αντέρως, θεός του ώριμου έρωτα, αδερφός του Έρωτα, όπως αναπαρίσταται στην κορυφή συντριβανιού ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Έλγκαρ», του Αχιλλέα Κυριακίδη (κριτική)

«Έλγκαρ», του Αχιλλέα Κυριακίδη (κριτική)

Για το βιβλίο του Αχιλλέα Κυριακίδη «Έλγκαρ» (εκδ. Πατάκη).

Της Τιτίκας Δημητρούλια

Πιστός όπως πάντα στη μικρή φόρμα σε κάθε έκφανση της δημιουργίας του, ο Αχιλλέας Κυριακίδης προσδιορίζει, στη νέα του συλλογή, ειδολογικά τα κείμενά του με όρους μουσι...

«Γενικά συμπτώματα», του Τάκη Καμπύλη (κριτική)

«Γενικά συμπτώματα», του Τάκη Καμπύλη (κριτική)

Για τη νουβέλα του Τάκη Καμπύλη «Γενικά συμπτώματα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Το βιβλίο κακώς ονομάζεται «νουβέλα». Όχι μόνο επειδή οι 179 σελίδες του ξεπερνούν κατά πολύ το όριο πάνω από το οποίο αρχίζει η επικράτεια του μυθισ...

Βραβεία Εταιρείας Συγγραφέων 2021: Απονεμήθηκαν στους Σπ. Γούλα και Γ. Μπαλαμπανίδη

Βραβεία Εταιρείας Συγγραφέων 2021: Απονεμήθηκαν στους Σπ. Γούλα και Γ. Μπαλαμπανίδη

Απονεμήθηκαν τα Βραβεία της Εταιρείας Συγγραφέων 2021 για βιβλία πρωτοεμφανιζόμενων στην ποίηση και την πεζογραφία που εκδόθηκαν το 2020. Η τελετή έγινε στο Μέγαρο Μουσικής. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Ξενοδοχείο Metropol», του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Eugen Ruge «Ξενοδοχείο Metropol» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Συζήτηση στον πέμπτο όροφο

...
«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

«Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν», της Τσάρλι Τζέιν Άντερς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Charlie Jane Anders «Τα πουλιά που ήθελαν να τραγουδήσουν» (μτφρ. Πόλυ Μοσχοπούλου), το οποίο κυκλοφορεί στις 30 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Φουρφούρι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Το Δέντρο δεν μιλούσε. ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS: Δυο πολύ χρήσιμα βιβλία

Η επιδημία του AIDS επηρεάζει με πολλούς τρόπους τη ζωή χιλιάδων οροθετικών στη χώρα μας ενώ οι νέες μολύνσεις κάθε χρόνο είναι εκατοντάδες. Το 1988 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας καθιέρωσε την 1η Δεκεμβρίου ως Παγκόσμια Ημέρα κατά του AIDS. Προσεγγίζουμε το θέμα με οδηγούς δύο καλά βιβλία, πολύ διακριτά μεταξύ τους...

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Εδώ Πολυτεχνείο: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν τα παιδιά σε δυο βιβλία

Καθώς η χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την εξέγερση του Πολυτεχνείου πλησιάζει τον μισό αιώνα, τίθεται το ερώτημα πώς να μιλήσουμε στα σημερινά παιδιά για ένα από τα κομβικότερα γεγονότα της σύγχρονης Ιστορίας της Ελλάδας που για τα ίδια δεν είναι παρά μια αργία μεταξύ 28ης Οκτωβρίου και Χριστουγέννων.

...
11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ