zateli360b

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Η Ζυράννα Ζατέλη ανήκει στους συγγραφείς εκείνους των οποίων τα βιβλία αποτελούν στάδια ανάπτυξης μιας φυγόκεντρης δίνης που οδηγεί στη δημιουργία πρωτότυπων εντυπωσιακών συμπάντων. Υπ' αυτή την έννοια, μια κατεξοχήν εμβληματική περίπτωση αποτελεί π.χ. η λογοτεχνική παραγωγή του Γιώργου Χειμωνά (1938-2000). Η επίσκεψη ή μάλλον η συμμετοχή στα σύμπαντα αυτά αντιπροσωπεύει μια γοητευτική περιπέτεια για τον αναγνώστη με όχημα τόσο το βιωματικό φορτίο όσο και τις διαθέσιμες κεραίες πρόσληψης νέων αισθητικών δεδομένων.

Στην περίπτωση της Ζυράννας Ζατέλη, η συλλογή διηγημάτων με τον τίτλο Περσινή αρραβωνιαστικιά (1984), όπως ενισχύθηκε κυρίως από το μυθιστόρημα Και με το φως του λύκου επανέρχονται (1993) που αποτέλεσε σημαντικό γεγονός στο πλαίσιο της επικοινωνίας ανάμεσα στους δημιουργούς και στους αποδέκτες του έργου τους, καθώς και από το σύνθετο μυθιστόρημα Με το παράξενο όνομα Ραμάνθις Ερέβους (πρώτο μέρος: Ο θάνατος ήρθε τελευταίος, 2001, δεύτερο μέρος: Το πάθος χιλιάδες φορές, 2009), λειτουργεί ως πυρήνας για τη σταδιακή σύνθεση μιας εκτενούς τοιχογραφίας χαρακτήρων και καταστάσεων. Στην τοιχογραφία αυτή η υποκειμενική πραγματικότητα παραβιάζει και ανατρέπει τα αντικειμενικά σύμφωνα με την κοινή λογική ισχύοντα, η ανθρώπινη οντότητα αποδομείται και ανασυντίθεται, η πύλη για την επικοινωνία ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο παραμένει μονίμως ανοιχτή, ενώ οι χαρακτήρες της Ζυράννας Ζατέλη κυκλοφορούν με άνεση χωρίς να υπολογίζουν ή να σέβονται τα θεματικά όρια.

Ο κατά Ζατέλη κόσμος και η αρχή της περιπέτειας

H ανθρώπινη οντότητα αποδομείται και ανασυντίθεται, η πύλη για την επικοινωνία ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο παραμένει μονίμως ανοιχτή.

Με αυτή την προϋπόθεση, τα εννέα εκτενή διηγήματα της συλλογής Περσινή αρραβωνιαστικιά είναι δυνατόν να εκτιμηθούν ως όμορα σημασιολογικά πεδία, τα σύνορα των οποίων παραβιάζουν συνεχώς η Ολυμπία και η Μαριάνθη, όταν από την αρχή του βιβλίου (στο διήγημα «Περσινή αρραβωνιαστικιά») διασταυρώνουν κατά περίπτωση τις κυρίαρχες διαδρομές τους με την έχουσα μαντικό χάρισμα και πέρδικα αποκαλούμενη προγιαγιά Περσεφόνη στο διήγημα με τον τίτλο «Η Περσεφόνη και μια άλλη ιστορία», με τον Αλεκάκη και τη Φανούλα στο διήγημα « Η Ντάλα και τα ύδατα», με τον κουρέα Τζόρτζιο στο διήγημα «Τα πουλιά», με τον καπνοπώλη Ειρηναίο στο διήγημα «Μανιώδης του καπνού», ή ακόμα με τον τυφλό γέρο ψάλτη Θωμά και με τις σχεδόν υπερρεαλιστικές τρεις κουτσές τρίδυμες στο διήγημα «Για μια ιστορία που δεν συνέβη», ως στοιχεία σύνδεσης της αντικειμενικής πραγματικότητας με τον κόσμο της Ζυράννας Ζατέλη.

Στον κόσμο αυτόν αγροτικά τοπία, απομακρυσμένες γειτονιές, χιονισμένοι δρόμοι, σιδηροδρομικοί σταθμοί, σκοτεινά περιβάλλοντα έρωτος και θανάτου, πραγματικά και υπερρεαλιστικά τοπόσημα, εναλλάσσονται με τις περιοχές της φαντασίας και του ονείρου. Εδώ υποδέχεται τον επισκέπτη ο αρραβωνιαστικός Μάρκος που αποκαλύπτεται ως γάτος μέσα σε ένα κλίμα ευρηματικής μυθοπλασίας μετά τον άδοξο θάνατό του προς το τέλος του πρώτου διηγήματος με τον τίτλο, ακριβώς, «Περσινή αρραβωνιαστικιά». Άλλωστε από το διήγημα αυτό κατάγονται κύρια στοιχεία που προσδιορίζουν την οργάνωση των επόμενων διηγημάτων, δηλαδή στην ουσία προσδιορίζουν την εξέλιξη του κειμενικού κόσμου του βιβλίου, και επομένως ο τίτλος του διηγήματος αναβαθμίζεται σε τίτλο του βιβλίου ως συνόλου. Σε ανάλογο κλίμα ευρηματικής μυθοπλασίας εντοπίζεται αργότερα και το χρυσοπράσινο σκαθάρι Ζίνα που δίνει τον τίτλο στο αντίστοιχο διήγημα.

Η υπέρ-λογική των χαρακτήρων ως ένας «κυκεώνας μυστηρίων»

Ο Μάρκος και η Ζίνα ανήκουν στους παράγοντες που προσδίδουν μια μορφή υπερ-λογικής στη συμπεριφορά των κειμενικών χαρακτήρων. Αυτή η υπερ-λογική ως ένας «κυκεώνας μυστηρίων» χαρακτηρίζει τις μυθικές όσο και σκοτεινές παρυφές των ανθρωπίνων σχέσεων, τις μετακινήσεις σε υπαρκτά και σε φανταστικά τοπία όπως ισχύει π.χ. στο διήγημα «Το στοιχειωμένο αγροτόσπιτο», τις παλινδρομήσεις στη ροή του χρόνου, τις ανατροπές στη σχέση ονείρου και εξωτερικής πραγματικότητας, αλλά και τη λειτουργία του θανάτου ως σωτηρίας από τα δεινά όπως αντιστοιχεί στον προγραμματισμό του ζαχαροπλάστη Διομήδη σε ό,τι αφορά τον συντονισμό της δικής του δι' απαγχονισμού αυτοχειρίας με τη δηλητηρίαση της παράλυτης Βέτας στο διήγημα «Κυκεών».

H επιστροφή στις απαρχές της δημιουργίας του συγγραφέα είναι χρήσιμη όσο και επιβεβλημένη.

Κύριο στοιχείο που διέπει αυτή την υπερ-λογική, είναι το απροσδόκητο που δρομολογεί τις εξελίξεις και ενίοτε αφήνει τα πράγματα σε εκκρεμότητα, όπως εντοπίζεται με οδηγούς τα μαύρα κατσίκια και τις ωραίες πεταλούδες στο «ανοιχτό» τέλος του τελευταίου διηγήματος με τον τίτλο «Μανιώδης του καπνού», και επομένως στο «ανοιχτό» τέλος του βιβλίου ως συνόλου.

Η εκκρεμότητα δηλώνει την ενδεχόμενη προοπτική του κειμενικού κόσμου να εξελιχθεί περαιτέρω τόσο σύμφωνα με τις προθέσεις του συγγραφέα όσο και σύμφωνα με την οπτική του αναγνώστη, ο οποίος πάντως (είναι υποχρεωμένος να) ανιχνεύει τα οδόσημα που έχει ορίσει ο άμεσος, παραστατικός μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια λόγος της Ζατέλη. Με αυτές τις προϋποθέσεις γίνεται σαφές ότι η επιστροφή στις απαρχές της δημιουργίας του συγγραφέα είναι χρήσιμη όσο και επιβεβλημένη, δεδομένου ότι με τον τρόπο αυτόν επιβεβαιώνεται η συνέπεια στην εξέλιξη αλλά και η αντοχή των υλικών που αναγνωρίζονται στα θεμέλια του κειμενικού σύμπαντος.

Από αυτή την άποψη η συλλογή των διηγημάτων Περσινή αρραβωνιαστικιά, εκτιμώμενη στο πλαίσιο της ισχύος του μέχρι τώρα έργου της Ζυράννας Ζατέλη, φαίνεται να αποτελεί ασφαλή προειδοποίηση για την πρωτότυπη συγγραφική διαδρομή της.

ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ

zateli-exofylloΠερσινή αρραβωνιαστικιά
Ζυράννα Ζατέλη
Εκδόσεις Καστανιώτη, 2013 (α' έκδοση: 1984)
Τιμή: € 15,98, σελ. 192

 politeia-link

 

 

 

 

 ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΖΥΡΑΝΝΑΣ ΖΑΤΕΛΗ  

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Σε συνέντευξή του στο Revistascena, ο Νορβηγός δραματουργός Jon Fosse μίλησε για την πολυετή πορεία του στον χώρο του θεάτρου. Τα πρώτα δύο μέρη της γνωστής επταλογίας του «Το άλλο όνομα» κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Σωτήρη Σουλιώτη.

Επιμέλεια: ...

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, σκηνοθέτης Παναγιώτης Εξαρχέας απαντά σε 20 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ