zateli360b

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

Η Ζυράννα Ζατέλη ανήκει στους συγγραφείς εκείνους των οποίων τα βιβλία αποτελούν στάδια ανάπτυξης μιας φυγόκεντρης δίνης που οδηγεί στη δημιουργία πρωτότυπων εντυπωσιακών συμπάντων. Υπ' αυτή την έννοια, μια κατεξοχήν εμβληματική περίπτωση αποτελεί π.χ. η λογοτεχνική παραγωγή του Γιώργου Χειμωνά (1938-2000). Η επίσκεψη ή μάλλον η συμμετοχή στα σύμπαντα αυτά αντιπροσωπεύει μια γοητευτική περιπέτεια για τον αναγνώστη με όχημα τόσο το βιωματικό φορτίο όσο και τις διαθέσιμες κεραίες πρόσληψης νέων αισθητικών δεδομένων.

Στην περίπτωση της Ζυράννας Ζατέλη, η συλλογή διηγημάτων με τον τίτλο Περσινή αρραβωνιαστικιά (1984), όπως ενισχύθηκε κυρίως από το μυθιστόρημα Και με το φως του λύκου επανέρχονται (1993) που αποτέλεσε σημαντικό γεγονός στο πλαίσιο της επικοινωνίας ανάμεσα στους δημιουργούς και στους αποδέκτες του έργου τους, καθώς και από το σύνθετο μυθιστόρημα Με το παράξενο όνομα Ραμάνθις Ερέβους (πρώτο μέρος: Ο θάνατος ήρθε τελευταίος, 2001, δεύτερο μέρος: Το πάθος χιλιάδες φορές, 2009), λειτουργεί ως πυρήνας για τη σταδιακή σύνθεση μιας εκτενούς τοιχογραφίας χαρακτήρων και καταστάσεων. Στην τοιχογραφία αυτή η υποκειμενική πραγματικότητα παραβιάζει και ανατρέπει τα αντικειμενικά σύμφωνα με την κοινή λογική ισχύοντα, η ανθρώπινη οντότητα αποδομείται και ανασυντίθεται, η πύλη για την επικοινωνία ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο παραμένει μονίμως ανοιχτή, ενώ οι χαρακτήρες της Ζυράννας Ζατέλη κυκλοφορούν με άνεση χωρίς να υπολογίζουν ή να σέβονται τα θεματικά όρια.

Ο κατά Ζατέλη κόσμος και η αρχή της περιπέτειας

H ανθρώπινη οντότητα αποδομείται και ανασυντίθεται, η πύλη για την επικοινωνία ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο παραμένει μονίμως ανοιχτή.

Με αυτή την προϋπόθεση, τα εννέα εκτενή διηγήματα της συλλογής Περσινή αρραβωνιαστικιά είναι δυνατόν να εκτιμηθούν ως όμορα σημασιολογικά πεδία, τα σύνορα των οποίων παραβιάζουν συνεχώς η Ολυμπία και η Μαριάνθη, όταν από την αρχή του βιβλίου (στο διήγημα «Περσινή αρραβωνιαστικιά») διασταυρώνουν κατά περίπτωση τις κυρίαρχες διαδρομές τους με την έχουσα μαντικό χάρισμα και πέρδικα αποκαλούμενη προγιαγιά Περσεφόνη στο διήγημα με τον τίτλο «Η Περσεφόνη και μια άλλη ιστορία», με τον Αλεκάκη και τη Φανούλα στο διήγημα « Η Ντάλα και τα ύδατα», με τον κουρέα Τζόρτζιο στο διήγημα «Τα πουλιά», με τον καπνοπώλη Ειρηναίο στο διήγημα «Μανιώδης του καπνού», ή ακόμα με τον τυφλό γέρο ψάλτη Θωμά και με τις σχεδόν υπερρεαλιστικές τρεις κουτσές τρίδυμες στο διήγημα «Για μια ιστορία που δεν συνέβη», ως στοιχεία σύνδεσης της αντικειμενικής πραγματικότητας με τον κόσμο της Ζυράννας Ζατέλη.

Στον κόσμο αυτόν αγροτικά τοπία, απομακρυσμένες γειτονιές, χιονισμένοι δρόμοι, σιδηροδρομικοί σταθμοί, σκοτεινά περιβάλλοντα έρωτος και θανάτου, πραγματικά και υπερρεαλιστικά τοπόσημα, εναλλάσσονται με τις περιοχές της φαντασίας και του ονείρου. Εδώ υποδέχεται τον επισκέπτη ο αρραβωνιαστικός Μάρκος που αποκαλύπτεται ως γάτος μέσα σε ένα κλίμα ευρηματικής μυθοπλασίας μετά τον άδοξο θάνατό του προς το τέλος του πρώτου διηγήματος με τον τίτλο, ακριβώς, «Περσινή αρραβωνιαστικιά». Άλλωστε από το διήγημα αυτό κατάγονται κύρια στοιχεία που προσδιορίζουν την οργάνωση των επόμενων διηγημάτων, δηλαδή στην ουσία προσδιορίζουν την εξέλιξη του κειμενικού κόσμου του βιβλίου, και επομένως ο τίτλος του διηγήματος αναβαθμίζεται σε τίτλο του βιβλίου ως συνόλου. Σε ανάλογο κλίμα ευρηματικής μυθοπλασίας εντοπίζεται αργότερα και το χρυσοπράσινο σκαθάρι Ζίνα που δίνει τον τίτλο στο αντίστοιχο διήγημα.

Η υπέρ-λογική των χαρακτήρων ως ένας «κυκεώνας μυστηρίων»

Ο Μάρκος και η Ζίνα ανήκουν στους παράγοντες που προσδίδουν μια μορφή υπερ-λογικής στη συμπεριφορά των κειμενικών χαρακτήρων. Αυτή η υπερ-λογική ως ένας «κυκεώνας μυστηρίων» χαρακτηρίζει τις μυθικές όσο και σκοτεινές παρυφές των ανθρωπίνων σχέσεων, τις μετακινήσεις σε υπαρκτά και σε φανταστικά τοπία όπως ισχύει π.χ. στο διήγημα «Το στοιχειωμένο αγροτόσπιτο», τις παλινδρομήσεις στη ροή του χρόνου, τις ανατροπές στη σχέση ονείρου και εξωτερικής πραγματικότητας, αλλά και τη λειτουργία του θανάτου ως σωτηρίας από τα δεινά όπως αντιστοιχεί στον προγραμματισμό του ζαχαροπλάστη Διομήδη σε ό,τι αφορά τον συντονισμό της δικής του δι' απαγχονισμού αυτοχειρίας με τη δηλητηρίαση της παράλυτης Βέτας στο διήγημα «Κυκεών».

H επιστροφή στις απαρχές της δημιουργίας του συγγραφέα είναι χρήσιμη όσο και επιβεβλημένη.

Κύριο στοιχείο που διέπει αυτή την υπερ-λογική, είναι το απροσδόκητο που δρομολογεί τις εξελίξεις και ενίοτε αφήνει τα πράγματα σε εκκρεμότητα, όπως εντοπίζεται με οδηγούς τα μαύρα κατσίκια και τις ωραίες πεταλούδες στο «ανοιχτό» τέλος του τελευταίου διηγήματος με τον τίτλο «Μανιώδης του καπνού», και επομένως στο «ανοιχτό» τέλος του βιβλίου ως συνόλου.

Η εκκρεμότητα δηλώνει την ενδεχόμενη προοπτική του κειμενικού κόσμου να εξελιχθεί περαιτέρω τόσο σύμφωνα με τις προθέσεις του συγγραφέα όσο και σύμφωνα με την οπτική του αναγνώστη, ο οποίος πάντως (είναι υποχρεωμένος να) ανιχνεύει τα οδόσημα που έχει ορίσει ο άμεσος, παραστατικός μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια λόγος της Ζατέλη. Με αυτές τις προϋποθέσεις γίνεται σαφές ότι η επιστροφή στις απαρχές της δημιουργίας του συγγραφέα είναι χρήσιμη όσο και επιβεβλημένη, δεδομένου ότι με τον τρόπο αυτόν επιβεβαιώνεται η συνέπεια στην εξέλιξη αλλά και η αντοχή των υλικών που αναγνωρίζονται στα θεμέλια του κειμενικού σύμπαντος.

Από αυτή την άποψη η συλλογή των διηγημάτων Περσινή αρραβωνιαστικιά, εκτιμώμενη στο πλαίσιο της ισχύος του μέχρι τώρα έργου της Ζυράννας Ζατέλη, φαίνεται να αποτελεί ασφαλή προειδοποίηση για την πρωτότυπη συγγραφική διαδρομή της.

ΑΛΚΗΣΤΙΣ ΣΟΥΛΟΓΙΑΝΝΗ

zateli-exofylloΠερσινή αρραβωνιαστικιά
Ζυράννα Ζατέλη
Εκδόσεις Καστανιώτη, 2013 (α' έκδοση: 1984)
Τιμή: € 15,98, σελ. 192

 politeia-link

 

 

 

 

 ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΖΥΡΑΝΝΑΣ ΖΑΤΕΛΗ  

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ανθολογία διηγημάτων, του Χριστόφορου Μηλιώνη – Τα τιμαλφή της μνήμης

Ανθολογία διηγημάτων, του Χριστόφορου Μηλιώνη – Τα τιμαλφή της μνήμης

Για τον τόμο «Ανθολογία διηγημάτων του Χριστόφορου Μηλιώνη» με εισαγωγές και ανθολόγηση από τους: Αλέξη Ζήρα, Ελισάβετ Κοτζιά, Βαγγέλη Χατζηβασιλείου (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Δημήτρη Χριστόπουλου

Οι εκδόσεις Μεταίχμιο μόλις εξ...

Το θηρίο βγήκε βόλτα, της Μαρίλης Μαργωμένου – Παρωδία φυλακής, ή πώς χτίζονται οι μύθοι

Το θηρίο βγήκε βόλτα, της Μαρίλης Μαργωμένου – Παρωδία φυλακής, ή πώς χτίζονται οι μύθοι

Για το μυθιστόρημα της Μαρίλης Μαργωμένου «Το θηρίο βγήκε βόλτα» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Ο Bryan Cranston από τη σειρά “Breaking Bad”.

Tου Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η παρωδία, το χιούμορ, η σάτιρα, το κωμικό, η φάρσα, το καρναβαλικό ...

Πλαγκτόν - Οι ιστορίες, του Βασίλη Αμανατίδη

Πλαγκτόν - Οι ιστορίες, του Βασίλη Αμανατίδη

Για τον συγκεντρωτικό τόμο με τα πεζά κείμενα του Βασίλη Αμανατίδη «Πλαγκτόν – Οι ιστορίες» (εκδ. Νεφέλη). Κεντρική εικόνα: Κεφάλι μέδουσας από την έκθεση του M.E.T. © «Από την Ασσυρία στην Ιβηρική στην αυγή της Κλασικής Εποχής» (Σεπτέμβριος 2014 – Ιανουάριος 2015).

Του Κωνσταντίνου Μα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γαλήνη (διήγημα)

Γαλήνη (διήγημα)

Απ’ όταν χώρισε, άλλαζε σπίτια συχνά ‒τέσσερα διαμερίσματα σε έξι χρόνια‒, λες κι η ζωή τον εκδικούνταν επειδή ως τότε πάντα απεχθανόταν τις αλλαγές.

Διήγημα της Αλέκας Πλακονούρη

Το τελευταίο διαμέρισμα όμως τ’ αγάπησε με την πρώτη ματιά, ίσως επειδή ήταν πολύ φωτ...

Ο άρχοντας των μυγών, του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ

Ο άρχοντας των μυγών, του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ

Για το μυθιστόρημα του William Golding «Ο άρχοντας των μυγών» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη, εκδ. Διόπτρα), «αλληγορική παραβολή, διδακτικός μύθος, φιλοσοφικό μυθιστόρημα πάνω στην ανθρώπινη φύση». Στην κεντρική εικόνα στιγμιότυπο από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου, το 1963, σε σκηνοθεσία του Peter Brook.

Της...

Ναύπλιο: προς τιμήν του Νίκου Καρούζου το 1o φεστιβάλ λόγου και τέχνης

Ναύπλιο: προς τιμήν του Νίκου Καρούζου το 1o φεστιβάλ λόγου και τέχνης

Μια ετήσια διοργάνωση προς τιμήν του μεγάλου Έλληνα ναυπλιώτη ποιητή Νίκου Καρούζου θα πραγματοποιηθεί στις 19, 20 & 21 Ιουνίου. Διαλέξεις, απαγγελίες, συζητήσεις και προβολές που κάθε χρόνο θα έχουν έναν συγκεκριμένο θεματικό άξονα. Φέτος το θέμα είναι τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου «Ο θάνατος του Οδυσσέα – Μια Περιπέτεια του Αστυνόμου Καπετάνου», το οποίο κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

20...

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Leila Slimani «Η χώρα των άλλων» (μτφρ. Κλαιρ Νεβέ, Μανώλης Πιμπλής), που κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την πρώτη φορά που η Ματίλντ επισκέφθηκε...

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ulrich Alexander Boschwitz «Άνθρωποι στο περιθώριο» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), που κυκλοφορεί στις 9 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

19 Μαΐου 2021 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ