christopoulos potamos

Για τη συλλογή διηγημάτων (ή, καλύτερα, για το σπονδυλωτό μυθιστόρημα) του Δημήτρη Χριστόπουλου «Δωδεκάτη Φεβρουαρίου» (εκδ. Ποταμός)

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η μόνη μου ένσταση είναι ότι δεν πρέπει τα κείμενα του τόμου να διαβαστούν ως συλλογή διηγημάτων, γιατί έτσι θα μείνουν μόνο στην προσεγμένη γλώσσα και θα χάσουν την ουσιαστικότερη –πολυπρισματική– αίσθηση που αφήνουν ως σύνολο. Κατά τη γνώμη μου, λοιπόν, το βιβλίο θα έπρεπε να ονασμαστεί ειδολογικά «μυθιστόρημα», ένα σπονδυλωτό μυθιστόρημα που αποσπασματικά και καλειδοσκοπικά είναι σε θέση να αναδείξει τον κεντρικό πυρήνα του.

Ο Δημήτρης Χριστόπουλος, ίσως στο πιο ώριμο έργο του, πολιορκεί εκείνη τη μέρα όχι με ευθέως πολιτικό τρόπο, αλλά με πολυάριθμους χαρακτήρες οι οποίοι σχετίζονται με τον χώρο και τον χρόνο, είτε άμεσα είτε έμμεσα.

Άξονας (είτε μιλάμε για ομόθεμα διηγήματα είτε για σπονδυλωτό αφήγημα) είναι η νύχτα της 12ης Φεβρουαρίου 2012, όταν, στο πλαίσιο συνεχών ταραχών στο κέντρο της Αθήνας, με πολιτικό και κοινωνικό υπόβαθρο, καίγονται οι προσόψεις δύο εμβληματικών κινηματογράφων της Σταδίου, του «Αττικόν» και του «Απόλλων». Ο Δημήτρης Χριστόπουλος, ίσως στο πιο ώριμο έργο του, πολιορκεί εκείνη τη μέρα όχι με ευθέως πολιτικό τρόπο, αλλά με πολυάριθμους χαρακτήρες οι οποίοι σχετίζονται με τον χώρο και τον χρόνο, είτε άμεσα είτε έμμεσα. Κάνει κάτι ανάλογο, αν και με διαφορετικό ύφος αφήγησης, με την Κωνσταντία Σωτηρίου, που στο «Brandy Sour» (Πατάκης, 2022) έθεσε στο κέντρο του δικού της μυθιστορήματος το ξενοδοχείο Ledra Palace, το οποίο τώρα βρίσκεται στην Πράσινη Γραμμή της Λευκωσίας. Κι οι δύο συγγραφείς πλαγιοκοπούν τα ιστορικά ορόσημα των δύο τοπόσημων με απλούς ανθρώπους να διασταυρώνουν τη ζωή τους με αυτά, η Κύπρια συγγραφέας με πιο εμφανή ιστορικό τρόπο, ενώ ο Έλληνας ομότεχνός της με κινηματογραφικές πινελιές.

potamos dwdekath fevrouariou

Από τον βοηθό προβολατζή μέχρι την καθαρίστρια κι από τον ταχυδρόμο μέχρι τον υπέργηρο παππού, χρονιές και σκηνικά, ταινίες και άνθρωποι, επώνυμοι πολίτες του κόσμου και καθημερινοί Αθηναίοι διασταυρώνονται σε όλη την πορεία των δύο κινηματογράφων. Η ιστορία τους είναι και η ιστορία της Αθήνας, σε μια καταγραφή από κάτω, που εστιάζει –όπως έκανε άλλωστε πάντα η λογοτεχνία- στη μοίρα των απλών ανθρώπων, οι οποίοι ωστόσο κουβαλάνε, πέρα από τα δικά τους δράματα, και λίθους από την Ιστορία της πόλης και της χώρας ολόκληρης.

politeia deite to vivlio 250X102

Οι ιστορίες τυχαίων χαρακτήρων συναντάνε ταινίες που σχετίζονται με τα σινεμά ή σκιαγραφούν εξ αντανακλάσεως το κοινωνικοπολιτικό περικείμενο της τραγικής νύχτας. Λ.χ. η αναφορά στο «Πολύ σκληρός για να πεθάνει» κάνει τον ημιαναίσθητο Ταξιάρχη να φαντάζεται τον εαυτό του υπερήρωα, έναν άλλο Μπρους Γουίλις, που σώζει τα κτήρια από την αδηφάγο πυρκαγιά. Άλλες ταινίες μεταφέρουν το συγκινητικό τους περιεχόμενο ως νοσταλγικό δούρειο ίππο, ως αντίβαρο στη βαρβαρότητα των καιρών, ως τη δύναμη της τέχνης να αντιστρατεύεται με τα δικά της όπλα τη φρίκη και την επιθετική λαίλαπα της εποχής μας. Κι άλλες σχετίζονται με το όνομα «Απόλλων», όπως η «Επιχείρηση Απόλλων» με την Έλενα Ναθαναήλ ή τον Απόλλωνα Μαρσύα, τον ψευδώνυμο πρωταγωνιστή στην ταινία του Ορέστη Λιάσκου «Δάφνις και Χλόη» του 1931.

Μια χώρα που καίει τα πολιτισμικά τοπόσημά της -όποιοι κι αν είναι οι θύτες, με όποια αιτήματα κι αν βγαίνουν στους δρόμους και όποια κι αν είναι η κυβέρνηση- μια τέτοια χώρα δηλώνει ρητά ή άρρητα ότι ο πολιτισμός είναι η πολυτέλεια που δεν της πρέπει.

Το κάψιμο των κινηματογράφων σε μια Αθήνα αλλόφρονα και εξεγερμένη, σε μια Ελλάδα που βίωνε την οικονομική κρίση, είναι για τον συγγραφέα το ρέκβιεμ της πολιτικής και του πολιτισμού. Μια χώρα που καίει τα πολιτισμικά τοπόσημά της -όποιοι κι αν είναι οι θύτες, με όποια αιτήματα κι αν βγαίνουν στους δρόμους και όποια κι αν είναι η κυβέρνηση- μια τέτοια χώρα δηλώνει ρητά ή άρρητα ότι ο πολιτισμός είναι η πολυτέλεια που δεν της πρέπει. Όταν δηλαδή απαξιώνεται και παραδίδεται στην πυρά η Ιστορία, η κουλτούρα, το εποικοδόμημα για το οποίο είμαστε περήφανοι, αλλά εύκολα το ρίχνουμε στα λιοντάρια, η τέχνη, η ανθρωπιστική παιδεία κ.λπ., τότε ποια άλλη ένδειξη χρειαζόμαστε για την κατάντια των πιο λεπτών μας αξιών;

Με αυτόν τον τρόπο, η κοινωνία και η πολιτική μεταμορφώνουν τους δρόμους σε αρένα και σε ζούγκλα, όπου δεν μετράει το συναίσθημα κι η ανθρώπινη συνείδηση, ούτε ο βαθύς ψυχισμός. Κι όταν έξω και γύρω η οικονομική κρίση σοβεί, οι άνθρωποι αυτοκτονούν, το ΔΝΤ οργιάζει, τότε η πολιτική των αριθμών συναντά τους θανάτους των Ελλήνων και την εξάχνωση κάθε ίχνους πολιτισμού. Έγραψα προηγουμένως ότι ο Δ. Χριστόπουλος δεν πολιτικολογεί, αλλά μάλλον κάνω λάθος: πολιτικολογεί με τον πιο καθαρό και μαζί γόνιμο τρόπο, με αυτόν της λογοτεχνίας, που δεν προπαγανδίζει, αλλά αφήνει τα στιγμιότυπα, εντός και εκτός της μεγάλης οθόνης, να στύψουν το συναίσθημα, να εκπέμψουν συγκίνηση και να απομονώσουν τον μελοδραματισμό όπως και την εύκολη πολιτική ρητορεία.

Αν θέσουμε στο βιβλίο το ερώτημα «Ποιος φταίει για το κάψιμο των κινηματογράφων;», η απάντηση θα λανθάνει ες αεί ανάμεσα στα ιστορικά και ποιητικά εσταντανέ, ανάμεσα στα ρητά που διασπείρονται και στις σκηνές που σκηνοθετούνται μπροστά μας. Ο Δ. Χριστόπουλος φτιάχνει ένα παλίμψηστο εποχών, ανθρώπων, επεισοδίων και απογοητεύσεων, σκορπά κινηματογραφική νοσταλγία και δημιουργεί ένα πολύπλευρο έργο που παρασύρει τον αναγνώστη στο αφηγηματικό και στιλιστικό του χαρμάνι.

*Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).

Aπόσπασμα από το βιβλίο:

«Γεννήθηκα το 1914, Σταδίου 19Α/21, την οδό του πνεύματος, του πολιτισμού και της διοίκησης. Έζησα Σταδίου 25/27, ανάλογα με την εποχή. Τα κατά καιρούς τηλέφωνά μου 1028, 1728, 28821, 3228821, 2103228821, 2103252817. Πλησίον μου το Απόλλων, το Σπλέντιτ και το Παλλάς. Έμαθα τον θάνατό μου από τις ειδήσεις – τουλάχιστον θάνατος φλογερός και φωτεινός, γεμάτος λάμψη. Τώρα δεν θέλω άλλο να υπάρχω. Στέκομαι μετέωρος μες στους καινούριους καιρούς, γυμνός από τα πάθη που κάποτε φούντωσαν εδωμέσα. Δεν αξίζει να τη ζήσω άλλο τούτη τη ζωή. Δικαίωμά μου.»

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βρίκελοι» του Γιώργου Χωματηνού (μυθιστόρημα) – Το αρχαίο δράμα συναντά τον ευαγγελικό μυστικισμό σε ένα κείμενο ανοιχτό σε ερμηνείες

«Βρίκελοι» του Γιώργου Χωματηνού (μυθιστόρημα) – Το αρχαίο δράμα συναντά τον ευαγγελικό μυστικισμό σε ένα κείμενο ανοιχτό σε ερμηνείες

Για το μυθιστόρημα του Γιώργου Χωματηνού «Βρίκελοι» (εκδ. Κίχλη). Εικόνα: Ο πίνακας του Νικόλαου Γύζη «Κεφαλή του Αρχαγγέλου».

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Το να βρίσκεσαι ξαφνικά σε μια ομιχλώδη και βαλτώδη λογοτεχνική...

«Αίτημα» της Άντζελας Δημητρακάκη και του Δημήτρη Κεχρή – Μοναξιά και συντροφικότητα στα χρόνια της πανδημίας

«Αίτημα» της Άντζελας Δημητρακάκη και του Δημήτρη Κεχρή – Μοναξιά και συντροφικότητα στα χρόνια της πανδημίας

Για το βιβλίο μυθοπλασίας της Άντζελας Δημητρακάκη, με φωτογραφίες του Δημήτρη Κεχρή «Αίτημα» (εκδ. Τόπος). © Δημήτρης Κεχρής

Γράφει η Μαρία Μοίρα

Και ξαφνικά ο πλανήτης κράτησε την ανάσα του αιφνιδιασμένος. Μια ευεργετική ...

«Η γραφή των κυμάτων» του Γιώργου Παπαδάκη (κριτική) – Έρωτας και πολιτική, παιδί και μνήμες

«Η γραφή των κυμάτων» του Γιώργου Παπαδάκη (κριτική) – Έρωτας και πολιτική, παιδί και μνήμες

Για το μυθιστόρημα του Γιώργου Παπαδάκη «Η γραφή των κυμάτων» (εκδ. Εστία). Κεντρική εικόνα: Ziad Antar, Wa © Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Ο Βασίλης Αλεξάκης έλεγε ότι για να φτιάξεις μια στιβαρή μυθιστορηματική δομ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο πίνακας» του Ερνέστο Καμπαγιέρο στο θέατρο Ψυρρή – Το παιχνίδι του διπλού

«Ο πίνακας» του Ερνέστο Καμπαγιέρο στο θέατρο Ψυρρή – Το παιχνίδι του διπλού

Για την παράσταση «Ο πίνακας» του Ernesto Caballero στο θέατρο Ψυρρή, σε σκηνοθεσία Μιχάλη Πανάδη, «θέτει με τη σειρά του στον πυρήνα της δράσης τον περιβόητο πίνακα Las Meninas (1656) που φιλοτέχνησε τέσσερα χρόνια προτού πεθάνει ο μεγάλος Ισπανός ζωγράφος Diego Velázquez».

Γράφ...

Βιβλιοφαγίες #7: Μπούκερ και δημοπρασίες, εκλογές και βιβλία, γυναίκες στο κοινό

Βιβλιοφαγίες #7: Μπούκερ και δημοπρασίες, εκλογές και βιβλία, γυναίκες στο κοινό

Ειδήσεις και ειδησάρια από τον χώρο του βιβλίου, σχόλια, τάσεις και συρμοί και, πού και πού, κάποιες σκέψεις... βιβλιοφαγικές.

Γράφει ο Βιβλιοφάγος

Μάικ και Κώστας

Η εβδομάδα που ξεκίνησε με τον καημό του Μπούκερ έκλεισε με αυτ...

«Παιχνίδι σκιών» του Τιμ Μάρσαλ (προδημοσίευση)

«Παιχνίδι σκιών» του Τιμ Μάρσαλ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τιμ Μάρσαλ [Tim Marshall] «Παιχνίδι σκιών – Η πρώτη πράξη του νέου ψυχρού πολέμου μεταξύ Ανατολής και Δύσης» (μτφρ. Σπύρος Κατσούλας, πρόλογος Ηλίας Μαγκλίνης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 18 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστό...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Παιχνίδι σκιών» του Τιμ Μάρσαλ (προδημοσίευση)

«Παιχνίδι σκιών» του Τιμ Μάρσαλ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τιμ Μάρσαλ [Tim Marshall] «Παιχνίδι σκιών – Η πρώτη πράξη του νέου ψυχρού πολέμου μεταξύ Ανατολής και Δύσης» (μτφρ. Σπύρος Κατσούλας, πρόλογος Ηλίας Μαγκλίνης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 18 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστό...

«Από το ένα στο άλλο» της Μαρίτσας Περ. Ράλλη (προδημοσίευση)

«Από το ένα στο άλλο» της Μαρίτσας Περ. Ράλλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από τη συλλογή διηγημάτων της Μαρίτσας Περ. Ράλλη «Από το ένα στο άλλο 10+1 διηγήματα», η οποία θα κυκλοφορήσει, στη σειρά «Τα αειθαλή», αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Τόπος. Κεντρική εικόνα: Η Μ. Ράλλη σε νεανική φωτογραφία (studio Nelly’s), από το Αρχείο της Μαρίας Ράλλη – ΜΙΕΤ, Λογ...

«Η γυναίκα συγγραφέας» της Φελισιτέ ντε Ζανλίς (προδημοσίευση)

«Η γυναίκα συγγραφέας» της Φελισιτέ ντε Ζανλίς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Φελισιτέ ντε Ζανλίς [Félicité de Genlis] «Η γυναίκα συγγραφέας» (μτφρ. Διονύσης Γιαννάτος, εισαγωγή – επιμέλεια – επίμετρο: Μαρία Σπυριδοπούλου), το οποίο θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Ροές.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τι διαβάζουμε τώρα; 15 βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας – Βραβευμένα, παραγνωρισμένα, ντεμπούτα

Τι διαβάζουμε τώρα; 15 βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας – Βραβευμένα, παραγνωρισμένα, ντεμπούτα

15 βιβλία μεταφρασμένης πεζογραφίας που ξεχωρίσαμε από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή. Ανάμεσά τους, κάποια βραβευμένα, κάποια παλαιότερα, που μεταφράζονται για πρώτη φορά στα ελληνικά, κάποια λογοτεχνικά ντεμπούτα. 

...

Τι διαβάζουμε τώρα; Έξι μουσικές (αυτο)βιογραφίες

Τι διαβάζουμε τώρα; Έξι μουσικές (αυτο)βιογραφίες

Έξι σημαντικές προσωπικότητες από τον χώρο της μουσικής (αυτο)βιογραφούνται και αποκαλύπτουν τις προσωπικές τους διαδρομές, μέσα από τις εκάστοτε κοινωνικές συνθήκες, προς τη δημιουργία του έργου τους.

Επιλογή-παρουσίαση: Κώστας Αγοραστός

Πολλοί είναι ...

Τι διαβάζουμε τώρα; Τρία καλά αστυνομικά, νέα και κλασικά μυστήρια

Τι διαβάζουμε τώρα; Τρία καλά αστυνομικά, νέα και κλασικά μυστήρια

Τρία καλά αστυνομικά μυθιστορήματα που κυκλοφόρησαν πρόσφατα: Φώτης Δούσος, Γιάννης Μαρής, Αντόνιο Μαντσίνι. Αντισυμβατικοί αστυνομικοί, αδικία και δωσιλογισμός σε λιτή αφήγηση και μεσογειακό νουάρ για το δικαίωμα στην αυτοδικία. ©istock

Επιλογή-παρουσίαση: Χ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΦΑΚΕΛΟΙ