PATAKIS ZOURGOS kentriki

Για το μυθιστόρημα του Ισίδωρου Ζουργού «Περί της εαυτού ψυχής» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. Κεντρική εικόνα: Ο Μιχαήλ Ψελλός (αριστερά) με τον μαθητή του, αυτοκράτορα Μιχαήλ Ζ' Δούκα Παραπινάκη, (αγνώστου, Ιερά Μονή Παντοκράτορος, Άγιο Όρος).

Του Κώστα Δρουγαλά

Σε αντίθεση με την πεπατημένη των βυζαντινών ιστορικών μυθιστορημάτων (βασιλείες – συνωμοσίες – πόλεμοι), ο Ζουργός στο δέκατό του μυθιστόρημα με τίτλο Περί της εαυτού ψυχής καταθέτει μια πανοραμική εικόνα των απλών και καθημερινών ανθρώπων που αποτελούσαν τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία: η θέαση αυτή εμπεριέχει αντιγραφείς και μοναχούς, αγρότες, τεχνίτες και κούρβες, πάροικους και βουκελάριους· μια εικόνα για το άλλο Βυζάντιο· για το Βυζάντιο από τα κάτω. Το μυθιστόρημα αποτελεί –τρόπον τινά– τη χρονογραφία του πρωταγωνιστή Σταυράκιου Κλαδά, νοτάριου κι αντιγραφέα στο επάγγελμα, στο λυκόφως του 11ου αιώνα.

Το Βυζάντιο από τα κάτω

Η ιστορία μας ξεκινά με τη σφαγή των γονέων στο Δορύλαιο, όπου ο Σταυράκιος Κλαδάς, μαζί με τα αδέλφια του αναγκάζεται να εγκαταλείψει τη γενέθλια γη· η οδύσσεια έχει μόλις ξεκινήσει: από το Δορύλαιο, μαζί με τα αδέλφια του, Θεοφύλακτο και Ιωάννη, ο Σταυράκιος θα βρεθεί στην πόλη του Κωνσταντίνου και στη μονή Στουδίου· στη μονή θα μάθει την τέχνη της αντιγραφής. Η γνωριμία με τον Μιχαήλ Ψελλό θα αλλάξει τη ζωή του και στην πορεία θα βρεθεί κατά σειρά: στους αμπελότοπους της Θράκης, στο κάστρο της Ρεντίνας, στην Καστοριά με την παγωμένη λίμνη, στη Βέροια, στα Σέρβια, στο Κίτρος, στη Θεσσαλονίκη και μετά πάλι στη Βασιλεύουσα.

Το Περί της εαυτού ψυχής είναι ένα μυθιστόρημα που καταπιάνεται με πολλά (...) Κυρίως όμως είναι ένα μυθιστόρημα για το γνώριμο κόκκινο νήμα που διατρέχει τις ανθρώπινες ψυχές μέσα από τους αιώνες, ένα νήμα γεμάτο πόθο για ελευθερία και ζωή.

Ο Σταυράκιος είναι άνθρωπος εγκρατής, συνετός, εργατικός, δοτικός. Γεμάτος αφοσίωση για όσους ταξίδεψαν –με τον έναν ή τον άλλον τρόπο– μαζί του. Τα χρόνια κι οι εποχές στο μυθιστόρημα κυλούν και ο Σταυράκιος ωστόσο δεν έχει ξεχάσει την πρώτη του οικογένεια.

Όπως συνήθως συμβαίνει με τα μυθιστορήματα του Ζουργού, ενδιαφέρον μεγάλο παρουσιάζουν και οι δευτεραγωνιστές του βιβλίου. Από αυτούς ξεχωρίζουν ο Θωμάς, ο συνετός υπηρέτης του υποστατικού· ο Ιγνάτιος, ο βιβλιοφύλακας της μονής Στουδίου· ο Πόθος, ο αγιογράφος των περιθωριακών· ο παλατιανός Λεόντιος, ο ευνούχος τοποτηρητής του αυτοκράτορα. Ίσως όμως η πιο γοητευτική από τις φιγούρες που παίζουν δευτερεύοντα ρόλο είναι εκείνη του υπέρτιμου Μιχαήλ Ψελλού, του πρώτου ανθρώπινου δαίμονα στη ζωή του Σταυράκιου. Ο Ψελλός είναι ένας τολμηρός διανοούμενος, μία περσόνα που μοιάζει βγαλμένη από τραγωδία του Σαίξπηρ.

PATAKIS ZOURGOS 2
Ο Ισίδωρος Ζουργός γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1964. Έχει γράψει επίσης, τα µυθιστορήµατα «Φράουστ» (Λιβάνης, 1995, νέα, αναθεωρηµένη έκδοση, Πατάκης, 2010), «Αποσπάσµατα από το βιβλίο του ωκεανού» (Πατάκης, 2000, νέα έκδοση 2007), «Η ψίχα εκείνου του καλοκαιριού» (Πατάκης, 2002), «Στη σκιά της πεταλούδας» (Πατάκης, 2005), «Η αηδονόπιτα» (Πατάκη, 2008), «Ανεµώλια» (Πατάκης, 2011, Βραβείο Αναγνωστών του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου), «Σκηνές από τον βίο του Ματίας Αλµοσίνο» (Πατάκης, 2014, Βραβείο βιβλιοπωλείων Public 2015), «Λίγες και μία νύχτες» (Πατάκη, 2017, Βραβείο περιοδικού Κλεψύδρα 2017), «Οι ρετσίνες του βασιλιά» (Πατάκης, 2019). Με τον σκηνοθέτη Πάνο Καρκανεβάτο συνέγραψε το σενάριο της µεγάλου µήκους ταινίας «Όχθες» (2015). Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων και της Εταιρείας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης.
 

Τα χαρακτηριστικά που καθιέρωσαν τον Ζουργό ως σύγχρονο μυθιστοριογράφο είναι όλα εδώ: οι γλαφυροί διάλογοι, η κινηματογραφική αφήγηση, η πλούσια περιγραφή. Ο λογοτεχνικός φακός του συγγραφέα, ως προέκταση της φαντασίας, συλλαμβάνει την ίδια την ανθρώπινη ύπαρξη: εξίστημι – existere. Και φυσικά, και σε αυτό το μυθιστόρημα, διαφαίνεται η διαχρονική αγάπη του συγγραφέα για τα βιβλία. Μια αγάπη που θα εξηγήσουμε παρευθύς.

PATAKIS ZOURGOS EXWFYLLO PERI PSYCHISΑνάμεσα λοιπόν στις σελίδες του βιβλίου, παρεισφρέουν, φανερά ή υπαινικτικά, βιβλία και στίχοι ποιητών: από τον τίτλο του μυθιστορήματος που παραπέμπει στο Εις εαυτόν του Μάρκου Αυρήλιου έως βιβλικές αναφορές, και από τον Ιωάννη τον Γεωμέτρη μέχρι και το ταξίδι του Πυθέα στην έσχατη Θούλη[1], μέσα από το χαμένο του σύγγραμμα Περί ωκεανού. Εντύπωση επίσης προκαλεί η ένταξη ενός στίχου του Τάιγκου Ριόκαν, βουδιστή μοναχού του Ζεν. Σε αντίθεση όμως με τα προηγούμενα βιβλία του Ζουργού (βλ. Λίγες και μία νύχτες, Οι ρετσίνες του βασιλιά), εδώ οι κειμενικές αναφορές ξεφεύγουν από το πλαίσιο του διαλόγου ή της συνύπαρξης και γίνονται ζωτικό κομμάτι στην εξέλιξη όχι μόνο της αφήγησης αλλά και του περιεχομένου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πραγματεία του θαλασσοπόρου Πυθέα που γίνεται η αφορμή για τη φυγή του Σταυράκιου από τη μονή Στουδίου.

Το Περί της εαυτού ψυχής είναι ένα μυθιστόρημα που καταπιάνεται με πολλά: κάνει λόγο για τη ζωτική ανάγκη της οικογένειας, που πολλές φορές φανερώνεται μέσα από την απόλυτη καλοσύνη των ξένων· για την προσφυγιά, και για τις πατρίδες που χάνονται κι εμφανίζονται ξανά σαν τοπίο στην ομίχλη· για τη μνήμη και για το ιερό δέος που ξεπροβάλλουν απ’ τις σκιές τις ώρες πριν το αγγελόκρουσμα· για την ήμερη αγάπη και για την άγρια ενηλικίωση: κάποια συναισθήματα δαμάζονται, κάποια άλλα παίρνουν το πάνω χέρι και πνίγουν, κυριολεκτικά ή μεταφορικά, πρωταγωνιστές και δευτεραγωνιστές του βιβλίου. Κυρίως όμως είναι ένα μυθιστόρημα για το γνώριμο κόκκινο νήμα που διατρέχει τις ανθρώπινες ψυχές μέσα από τους αιώνες, ένα νήμα γεμάτο πόθο για ελευθερία και ζωή.

[1] Ultima Thula: Η νήσος Θούλη, από τα χρόνια της αρχαιότητας ακόμη, συμβολίζει το βόρειο άκρο του κόσμου. Σήμερα, και με βάση τα σωζόμενα αποσπάσματα, πιθανολογείται πως πρόκειται για την Ισλανδία.

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΔΡΟΥΓΑΛΑΣ είναι συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Το τελευταίο τραγούδι του Ντύλαν» (εκδ. Πικραμένος). 


Απόσπασμα από το βιβλίο

Η σκιά, που δεν ήταν πια ακριβώς σκιά αλλά ένας μεσόκοπος άντρας με μακριά γένια, στάθηκε κάτω απ’ το φανάρι της πύλης και του έκανε νόημα να πλησιάσει. Ο Σταυράκιος έσυρε τα πόδια του στις πέτρες και τον προσέγγισε, όχι όμως και πολύ κοντά.

«Θέλω να δω το πρόσωπό σου, νεαρέ, για να σε θυμάμαι».
«Για ποιον λόγο, κύριε;» κατάφερε να τον ρωτήσει ψελλίζοντας ο δόκιμος.
«Για να θυμάμαι ποιος με είδε βυθισμένο στη συντριβή μου».
«Κλαδάς λέγομαι, κύριε, Σταυράκιος Κλαδάς…»
«Δεν καλοθυμάμαι ονόματα, το πρόσωπό σου θέλω να παρατηρήσω. Για να δούμε… Μάλιστα… Έξυπνο μούτρο έχεις, νεαρέ, ελπίζω να ’χεις και κοντή γλώσσα».
Ο Σταυράκιος ανατρίχιασε και πάλι.
«Είμαι γραφέας, κύριε, και μάλιστα εχέμυθος».
«Εσύ τι γύρευες έξω μες στη νύχτα;»
«Τίποτα».
Ο Μιχαήλ Δούκας αναστέναξε προς στιγμή και κοίταξε την επιβλητική πύλη, που την ασφάλιζαν μεγάλες κλειδαριές.
«Κι εγώ για το τίποτα βγήκα. Νομίζω, Σταυράκιε, ψάχναμε το ίδιο πράγμα μες στη νύχτα».

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το πρωί που θα φύγουμε» του Απόστολου Στραγαλινού (κριτική) – Το ταξίδι ως υπόσχεση και ως προσδοκία

«Το πρωί που θα φύγουμε» του Απόστολου Στραγαλινού (κριτική) – Το ταξίδι ως υπόσχεση και ως προσδοκία

Για τη συλλογή διηγημάτων του Απόστολου Στραγαλινού «Το πρωί που θα φύγουμε» (εκδ. Κριτική). 

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Ο άνθρωπος γεννιέται με μια έμφυτη αισιοδοξία ότι τα πράγματα στη ζωή του θα πάνε καλά. Ακόμα κι ...

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

«Τηρούμενες αναλογίες» της Πόπης Φιρτινίδου (κριτική) – Ζωντανές ανταποκρίσεις από την ηλικία της ήττας

Για τη συλλογή διηγημάτων της Πόπης Φιρτινίδου «Τηρούμενες αναλογίες» (Εκδόσεις των Συναδέλφων). Κεντρική εικόνα: Πίνακας από τον Αργυρό Ουμβέρτο (1884 - 1963) με τίτλο «Ο παππούς» (1912) / Εθνική Πινακοθήκη.

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Η ψυχολογί...

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

Για τη συλλογή διηγημάτων του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη «De Mysteriis» (εκδ. Αντίποδες), εμπνευσμένη από τους στίχους της black metal μουσικής των Mayhem.

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Pagan fears / The past is alive /&nbs...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

«Το ταγκαλάκι» – μια θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο

Θεατροποιημένη παράσταση για τον Ντίνο Χριστιανόπουλο που παίχτηκε πρόσφατα στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο του EuroPride 2024.

Γράφει ο Παναγιώτης Γούτας

Τον Σεπτέμβριο του 2013 ο σκηνοθέτης και δημοσιογράφος Αντώνης Μποσκοΐτης πήγε...

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

«Κουλτούρα της ακύρωσης» και πατριαρχία στη λογοτεχνία – σκέψεις με αφορμή τη Μεγάλη Χίμαιρα του Μ. Καραγάτση

Σκέψεις για την Κουλτούρα της ακύρωσης (cancel culture) και την πατριαρχία στη λογοτεχνία, με αφορμή την έντονη συζήτηση για τον σεξισμό στη «Μεγάλη Χίμαιρα» του Μ. Καραγάτση. 

...

Ο Καραγάτσης, η Γραμμή του Ορίζοντος και η αναγκαία κριτική

Ο Καραγάτσης, η Γραμμή του Ορίζοντος και η αναγκαία κριτική

Σκέψεις με αφορμή την έντονη συζήτηση που προκάλεσαν πρόσφατα οι νέες αναγνώσεις δύο πολυδιαβασμένων βιβλίων της νεοελληνικής πεζογραφίας, ενός παλιότερου, της «Μεγάλης Χίμαιρας» του Μ. Καραγάτση, κι ενός νεότερου, της «Γραμμής του ορίζοντος», του Χρήστου Βακαλόπουλου. Και τα δύο κυκλοφορούν από τις εκδόσεις της Εστ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...
«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Η άλλη κόρη», της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ανί Ενρό [Annie Ernaux] «Η άλλη κόρη» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η σειρά των δύο αφηγήσεων, η δική μου και η δ...

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

«Συμπληγάδες αξιών» του Μηνά Στραβοπόδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μηνά Στραβοπόδη «Συμπληγάδες αξιών» το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Ιουνίου από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ναι, το ξέρω! Δεν έπρεπε να σκοτώσω. Μα έπρεπε να σκοτώσω. Ξέρω, δεν είνα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

Η ελληνική κουίρ λογοτεχνία ήταν πάντα εδώ

10 βιβλία + 1 διήγημα τα οποία διερευνούν την παρουσία του κουίρ στην ελληνική πεζογραφία.

Γράφει ο Κώστας Αγοραστός

Ανεξάρτητα από το πόσο απαγορευμένο θέμα αποτελούσε, από το πόσο θα σκανδάλιζε τους αναγνώστες, από το πόσοι εκδότες θα αρνούνταν να το...

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Τι κάνουμε με τους πρόσφυγες; 5+1 βιβλία για το ζήτημα των προσφύγων και της ένταξής τους στη χώρα μας

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Προσφύγων (20 Ιουνίου) επιλέγουμε έξι βιβλία που εξετάζουν το προσφυγικό ζήτημα με νηφάλιο και ουσιαστικό τρόπο.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

«Αν κάνω ένα βήμα θα βρεθώ αλλού» λέει ένας ήρωας της ...

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Αδικημένη κουίρ λογοτεχνία: 8 βιβλία που δεν διαβάστηκαν όσο τους αξίζει

Υπάρχουν βιβλία που τυχαίνει να συμπίπτουν με πολυαναμενόμενες εκδόσεις, δεν μπαίνουν στο οπτικό πεδίο του κοινού ή πολλές φορές μένουν στη σκιά πολύ δημοφιλών τίτλων με παρόμοια θεματική. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κουίρ βιβλία. Κάποια ακούγονται και διαβάζονται περισσότερο από άλλα. Σήμερα, λοιπόν, ημέρα εορτασμο...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ