eat esa

Για το βιβλίο του Δημήτρη Σερεμέτη «Βασανιστήρια στην ΕΣΑ. Ένα σενάριο (χωρίς πλατεϊτσα στην Κοκκινιά)» (εκδ. Πόλις). Κεντρική εικόνα: © Ert News/Nάσος Μπράτσος. 

Γράφει ο Γιώργος Σιακαντάρης 

Ο συγγραφέας, σε ηλικία είκοσι ετών, συνελήφθη στις 9 Μαΐου 1973, μετά από μια ομιλία του κατά της σύλληψης συναδέλφων του φοιτητών που είχαν συμμετάσχει στις δυο εξεγέρσεις της Νομικής, τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του ίδιου έτους. Πριν του είχαν «φορτώσει» ένα σάκο με παράνομα έντυπα που αυτός έκρυψε στο σπίτι ενός φίλου του που δεν συμμετείχε ενεργά στην αντίσταση. Τα κλειδιά αυτού του σπιτιού είχε πάνω του όταν τον συνέλαβαν.

Παρόλες τις προσπάθειες των βασανιστών να τον κάνουν να ομολογήσει ποιανού είναι αυτά τα κλειδιά, αυτός αρνείται ως το τέλος να τους το αποκαλύψει, γλυτώνοντας έτσι τον φίλο του, ο οποίος δεν ήξερε τίποτα. Ξεκινώ με αυτό το γεγονός, γιατί θέλω να τονίσω πως η ανθρώπινη φιλία ήταν βασικό στοιχείο αυτών των αγωνιστών κατά της χούντας.

Ο συγγραφέας μάλιστα δεν ανήκε τότε ούτε στα δυο ΚΚΕ, αλλά ούτε στους «ανδρεϊκούς». Σύμφωνα με την απάντησή του στους βασανιστές τους ήταν φιλελεύθερος. Πράγμα δύσκολο, φαντάζομαι, αυτή την εποχή. Όχι τόσο το να είσαι φιλελεύθερος όσο το να μη ανήκεις σε κάποια από τις μεγάλες ομάδες των αντιστασιακών.

Σκούντημα στη μνήμη 

Η αφήγηση των μαρτυρίων στα χέρια της ΕΣΑ και των εσατζήδων βασανιστών ενός νέου είκοσι ετών δεν είναι απλά μια μαρτυρία. Είναι ένα σκούντημα στη μνήμη που αρχίζει να ξεχνάει και στις συνειδήσεις που αρχίζουν «να αμφισβητούν τα γεγονότα και επιχειρούν να τα αναθεωρήσουν, ωραιοποιώντας είτε τη δικτατορία αυτή καθαυτή είτε τον ακραίο αυταρχισμό απέναντι στη νεολαία» (σ.14). Είναι όμως, θα πρόσθετα, και ένα χαστούκι σ’ αυτούς που ταυτίζουν τα μύρια όσα προβλήματα και ελλείψεις του σημερινού δημοκρατικού κράτους με το κράτος της χούντας.

Ο Δημήτρης Σερεμέτης γράφει στο βιβλίο του Βασανιστήρια στην ΕΣΑ (εκδ. Πόλις) για τα όσα πέρασε στις 105 μέρες, από τις 9 Μάϊου έως τις 21 Αυγούστου 1973, στα κρατητήρια και στα στρατόπεδα κράτησης της ΕΣΑ. Αλλά γράφει με δυο όρους, όπως ο ίδιος τονίζει: Ο πρώτος είναι για να αποκαλύψει τους βασανιστές, τους οποίους αναφέρει με το πραγματικό τους όνομα και οι οποίοι σε πολλές περιπτώσεις απέφυγαν τις ποινικές, ακόμα και τις ηθικές συνέπειες. Τους βασανιζόμενους συντρόφους του αντιθέτως τους «κρύβει» πίσω από ψευδώνυμα, για να τους προστατέψει από το αδηφάγο διαδίκτυο που είναι έτοιμο να δολοφονήσει κάθε χαρακτήρα που δεν του αρέσει.

«Πρέπει να μάθεις να υπομένεις» είναι η νουθεσία που του δίνουν άλλοι σύντροφοί του που είχαν την ίδια μοίρα με αυτόν. Να υπομένεις για να αντιμετωπίσεις αυτούς που θέλουν να σε εξοντώσουν κυρίως ψυχικά.

Αυτός είναι ο δεύτερος λόγος που έγραψε αυτή τη μαρτυρία, στη βάση σημειώσεων που κράτησε τους μήνες της κράτησής του, αλλά και λίγο μετά την αμνηστία της χούντας. Δεν επιδιώκει ν’ ανοίξει πληγές, θέλει να αποδοθεί το κλίμα της αντίστασης του φοιτητικού κινήματος στην χούντα, αλλά και να αποκαλυφτούν τα τεκμήρια της δράσης ανθρώπων που «ξέσκιζαν» κυριολεκτικά την αξιοπρέπεια και όχι μόνο το σώμα των ανθρώπων που τόλμησαν ν’ αντιστέκονται στον ολοκληρωτισμό. Γιατί το μείζον που βγαίνει από τις μαρτυρίες του συγγραφέα που διετέλεσε καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Αιγαίου, είναι πως τα βασανιστήρια αποσκοπούσαν όχι τόσο στην άντληση πληροφοριών για τους συμμετέχοντες στην αντίσταση φοιτητές, αλλά στην εξάλειψη κάθε ίχνους αξιοπρέπειας αυτών των ανθρώπων. Αυτός ο εξευτελισμός και όχι τα βασανιστήρια, δεν αντέχεται λέει ο συγγραφέας κάποια στιγμή της κράτησής του.

«Πρέπει να μάθεις να υπομένεις» είναι η νουθεσία που του δίνουν άλλοι σύντροφοί του που είχαν την ίδια μοίρα με αυτόν. Να υπομένεις για να αντιμετωπίσεις αυτούς που θέλουν να σε εξοντώσουν κυρίως ψυχικά. Ο άγριος φόβος είναι αυτό που επιδιώκουν οι βασανιστές, γιατί σ’ αυτόν δεν χωρά καμία λογική εξήγηση.

dimitris seremetis

Ο Δημήτρης Σερεμέτης γεννήθηκε το 1953 στην Κόρινθο. Σπούδασε στην Αθήνα και στο Παρίσι και δίδαξε Οικονομικά στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου από την ίδρυσή του και επί 35 χρόνια, μέχρι το 2020 οπότε και αφυπηρέτησε. Παράλληλα, εργάστηκε σε διάφορες στελεχικές θέσεις του Δημοσίου: ως σύμβουλος υπουργών, στην περιφερειακή διοίκηση του συστήματος υγείας και στο Δημοσιονομικό Συμβούλιο.

Το Μηδέν και το άπειρο 

Καθόλου τυχαία δεν είναι η αναφορά του στο Μηδέν και το άπειρο (μτφρ. Ανδρέας Παππάς, εκδ. Πατάκη) του Άρθουρ Κέσλερ που ο σκοπός των ανακριτών του μπολσεβίκου Ρουμπάσοφ δεν είναι η ομολογία της αντικομματικής δράσης του, αλλά η εξόντωση της προσωπικότητάς του. Η εξάλειψη της προηγούμενης ζωής του ήταν ο στόχος. Και οι βασανιστές της χούντας στόχευαν πρωτίστως στο να μειώσουν την προσωπικότητα των συλληφθέντων φοιτητών και δευτερευόντως να αποκαλυφτεί το δίκτυο της αντίστασης, το οποίο εν πολλοίς ήδη γνώριζαν. Γι’ αυτό και ακόμη όταν δεν ζητούν πληροφορίες, χαστουκίζουν και δέρνουν τους κρατούμενους. «Έτσι για να μη ξεχνιόμαστε», όπως έλεγαν οι ίδιοι.

Ο Σερεμέτης δεν γράφει για να τον αναγνωρίσουμε ως ήρωα. Οι πραγματικοί ήρωες σαν αυτόν δεν έχουν τέτοιες ανάγκες αναγνώρισης. Δεν γράφει για να αποκτήσει τ’ όνομά του «μια πλατεϊτσα στην Κοκκινιά».

Ο Σερεμέτης δεν γράφει για να τον αναγνωρίσουμε ως ήρωα. Οι πραγματικοί ήρωες σαν αυτόν δεν έχουν τέτοιες ανάγκες αναγνώρισης. Δεν γράφει για να αποκτήσει τ’ όνομά του «μια πλατεϊτσα στην Κοκκινιά για να πηδιούνται τα ζευγαράκια», όπως περιπαικτικά του λέει ένας βασανιστής του.

Γράφει για να δείξει πως η αντίσταση στο κακό είναι χρέος και όχι υποχρέωση. Όταν όμως γράφει πως «ΕΣΑ σημαίνει εξόντωση», φαίνεται να εννοεί πως ΕΣΑ σημαίνει ψυχική εξόντωση, όσο κι’ αν τα βασανιστήρια, οι ξυλοδαρμοί, το μαρτύριο της δίψας, της στέρησης του ύπνου, το ξύλο έτσι χωρίς λόγο και αιτία όχι μόνο δεν λείπουν από το ρεπερτόριο των βασανιστών, αλλά και αποτελούν τη δική τους ευχαρίστηση. Αυτοί κτυπούν με λύσσα, το γλεντάνε, φανατίζονται.

Προϊόντα του συστήματος 

Τι άνθρωποι είναι όμως αυτοί; Μια εύκολη ερμηνεία είναι η ψυχολογική προσέγγιση. Είναι τέρατα; Γεννημένοι σαδιστές; Ο συγγραφέας δεν είναι της ίδιας άποψης. Οι βασανιστές ήταν προϊόντα του συστήματος παραγωγής βασανιστών, ενός συστήματος που πρώτα βασάνιζε τους υπηρετούντες στην ΕΣΑ, για να τους μετατρέψει σε γρανάζια του. Αυτή είναι και η επιστημονική άποψη της Μίκας Χαρίτου Φατούρου την οποία παραθέτει ο Σερεμέτης στο τέλος του συγκινητικού αυτού βιβλίου του. Ο συγγραφέας δεν θέλει να δικάσει τους βασανιστές του, θέλει να αποκαλύψει το σύστημα παραγωγής του χουντικού ολοκληρωτισμού.

polis seremetis vasanistria sthn esaΕργάτες αυτού του συστήματος παραγωγής ήταν οι βασανιστές, χωρίς αυτό να σημαίνει πως μετά την χούντα «όλα καλά και ωραία». Πως όλα έπρεπε να ξεχαστούν. Και για να μη ξεχαστούν όλα αυτά, γράφει ο Σερεμέτης. Όχι για να εκδικηθεί, αλλά για να δείξει τι πραγματικά είναι χούντα, σε εποχές που κυριαρχούν ανόητα συνθήματα όπως το «η χούντα δεν έπεσε το 73».

Να ρωτήσουν τον συγγραφέα και ανθρώπους σαν αυτόν, αυτοί οι ανόητοι, για να μάθουν πότε έπεσε η χούντα. Στο βιβλίο εκτός από τη φωνή του αφηγητή υπάρχει και η φωνή ενός προσώπου που μιλά σαν να είναι κάποιος άλλος, σαν να είναι κάποιο τρίτο πρόσωπο.

Αυτός φαίνεται να λειτουργεί σαν να είναι οι τύψεις του συγγραφέα, τύψεις για επιλογές και λάθη του. Ο αναγνώστης όμως καλό είναι να μη «κολλήσει» σ’ αυτές τις τύψεις, αλλά να μείνει στο μεγαλείο της ψυχικής δύναμης και σωματικής αντοχής αυτού του ανθρώπου / αυτών των ανθρώπων.

Αν γράψω εδώ πως το βιβλίο αποτελεί γροθιά στο στομάχι στις σύγχρονες κοινοτοπίες για τη χούντα, δεν θα γράψω τίποτα ουσιώδες. Το βιβλίο δεν αφορά το πόσο κακό πράγμα είναι οι χούντες. Το βιβλίο είναι προειδοποίηση για το πού μπορούμε να φτάσουμε όσο δεν σεβόμαστε τ’ αγαθά που προσφέρουν οι δημοκρατίες.

Και να φανταστούμε πως ο αφηγητής, κατά δήλωσή του, αποσιωπά στοιχεία που θα έκαναν ακόμη πιο ζοφερή αυτή την φρικτή πραγματικότητα. Αξίζει πολλά μπράβο ο Σερεμέτης και κάθε Σερεμέτης. Αν και σήμερα έχουμε, έστω και κουτσουρεμένο, Κράτος Δικαίου, τους έχουμε πάντα ανάγκη τους Σερεμέτηδες. Και τους εκδοτικούς που εκδίδουν τέτοια βιβλία.


Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗΣ είναι συγγραφέας και δρ. Κοινωνιολογίας. Τελευταίο βιβλίο του, η μελέτη «Το πρωτείο της δημοκρατίας - Σοσιαλδημοκρατία μετά τη σοσιαλδημοκρατία» (εκδ. Αλεξάνδρεια).


Απόσπασμα από το βιβλίο

«Έτσι κι αλλιώς, η αφήγηση αυτή δεν αποτελεί παρά μια εκδοχή των πραγματικών γεγονότων. Μια εκδοχή που ο αφηγητής δεσμεύεται πως είναι ειλικρινής ως προς την ουσία. Στηρίζεται σε όσα κατέγραψαν τα μάτια του, τα αυτιά του, όλο του το κορμί ׄκαι οι μνήμες τους. Ταυτόχρονα, όμως, υπάρχουν στοιχεία που αποσιωπώνται. Κι ο λόγος είναι ότι ο αφηγητής νοιώθει πως δεν έχει τη δύναμη να τα αποτυπώσει στις πραγματικές τους αποχρώσεις. Ή, ακόμη ότι δεν έχει το δικαίωμα να αγγίξει. Γι’ αυτό είναι αναγκαία η κατανόηση του αναγνώστη. Κατανόηση για το φορτίο του αφηγητή, μιας και «η φρίκη δεν κουβεντιάζεται». (σ. 15).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Άσμα Ασμάτων» του Ερνέστ Ρενάν (κριτική) – Μια σπουδαία μελέτη ενός ξεχωριστού ερωτικού κειμένου

«Άσμα Ασμάτων» του Ερνέστ Ρενάν (κριτική) – Μια σπουδαία μελέτη ενός ξεχωριστού ερωτικού κειμένου

Για το βιβλίο «Άσμα Ασμάτων» του Ερνέστ Ρενάν [Ernest Renan] (μτφρ. Ιφιγένεια Μποτουροπούλου, εκδ. Στερέωμα). Kεντρική εικόνα: Άσμα Ασμάτων, ξυλογραφία του Τάσσου © Εθνική Πινακοθήκη. 

Γράφει η Άλκηστις Σουλογιάννη

...
«Αξιοπρέπεια για τους βαθιά αμνήμονες συνανθρώπους μας» του Στίβεν Γκ. Ποστ (κριτική) – Πώς μπορούν να ανταποκριθούν οι φροντιστές στις δυσκολίες της νόσου Αλτσχάιμερ

«Αξιοπρέπεια για τους βαθιά αμνήμονες συνανθρώπους μας» του Στίβεν Γκ. Ποστ (κριτική) – Πώς μπορούν να ανταποκριθούν οι φροντιστές στις δυσκολίες της νόσου Αλτσχάιμερ

Για το βιβλίο του Στίβεν Γκ. Ποστ [Stephen G. Post] «Αξιοπρέπεια για τους βαθιά αμνήμονες συνανθρώπους μας» (μτφρ. Πολυξένη Τσαλίκη, εκδ. Αρμός), ένα βιβλίο για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι φροντιστές ανθρώπων που πάσχουν από Αλτσχάιμερ. Κεντρική εικόνα: από την ταινία «Ο πατέρας» με πρωταγωνιστή τον Άντονι Χ...

«Φλέγοντα ερωτήματα» της Μάργκαρετ Άτγουντ (κριτική) – Λόγια ευθύβολα και σταράτα

«Φλέγοντα ερωτήματα» της Μάργκαρετ Άτγουντ (κριτική) – Λόγια ευθύβολα και σταράτα

Για το βιβλίο της Μάργκαρετ Άτγουντ [Margaret Atwood] «Φλέγοντα Ερωτήματα» (μτφρ. Βάσια Τζανακάρη, εκδ. Ψυχογιός). Η δοκιμιακή πλευρά της Καναδής συγγραφέα που τοποθετείται με σαφήνεια για όλα τα σημαντικά ζητήματα των καιρών μας. Κεντρική εικόνα:© British Council/Jean Malek. 

Γράφει η Ελεάνα Κο...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Από την απόλυτη επιτυχία στη συνειδητοποίηση. Ο Μιχάλης Αλμπάτης μάς μίλησε για το νέο του βιβλίο «Η κατάλυση του χρόνου» (εκδ. Νήσος), αλλά και πώς βίωσε το απίστευτο «γκελ» που έκανε το προηγούμενο μυθιστόρημά του.

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ