Ο ένοικος

Ο σαρανταεννιάχρονος ισπανός συγγραφέας Χαβιέρ Θέρκας έγραψε μια ελλειπτική νουβέλα, στην οποία ο ρεαλισμός με τη φαντασία πλέκονται περίτεχνα. Πολλές ακριβείς περιγραφές προσώπων και χώρων προσδίδουν αληθοφάνεια στο στόρι, υπονομεύοντας τη μεταφυσική διάστασή του. Έχουμε λεπτομερείς αναφορές σε ντυσίματα ανθρώπων, κινήσεις, σωματότυπους, διαμερίσματα, γραφεία κτλ. Αυτές οι αναλυτικές περιγραφές γίνονται σκόπιμα, δεν είναι μόνο εξωτερικές και φανερώνουν δυνατή, διεισδυτική και ψυχογραφική πένα. Υπάρχουν πολλά σύντομα ανθρώπινα πορτρέτα, σμιλεμένα όμως εις βάθος.

Το κείμενο θα μπορούσε να εκληφθεί ως campus novel, αφού αφορά  τα δρώμενα σε αμερικανικό πανεπιστήμιο, όπου διδάσκουν καθηγητές διαφόρων ειδικοτήτων από διάφορες χώρες (Αμερικανοί, Ιταλοί, Ισπανοί, Πολωνοί, Ινδοί κ. α) Υπάρχει μια παγερή ασυνεννοησία, μια τυπικότητα που αγγίζει τα όρια της τυπολατρίας και έλλειψη ενσυναίσθησης στα πρόσωπα της πανεπιστημιακής κοινότητας. Ο Θέρκας, μέσα από το στόμα του γκρινιάρη ισπανού καθηγητή Ολάντε, καυτηριάζει την κενότητα, την έλλειψη ουσίας και τον μηχανιστικό έως αποστεωμένο τρόπο λειτουργίας της. Ο βασικός ήρωας, ο Μάριο, στις συζητήσεις του, στις σκέψεις του, στις σπασμωδικές κινήσεις του, εμφανίζεται ως κατεξοχήν τραγικό πρόσωπο, αλλά και κάπως ασύμβατος με το όλο πανεπιστημιακό περιβάλλον.

Η φράση-κλειδί που επαναλαμβάνεται σε κάποια σημεία της αφήγησης, «η χειρότερη τύχη ορμά στους καλύτερους», χτίζει ένα πλέγμα μυστηρίου και αφήνει τα πράγματα μετέωρα δίχως να αποσαφηνίζει τίποτα. Η άποψη, πάλι, του Θέρκας για τη χώρα του διατυπώνεται στη σελ. 81. «Η Ισπανία δεν είναι τόπος για να ζεις. Η Ισπανία είναι τόπος για να πεθάνεις».

Όλοι οι ήρωες του στόρι νοιάζονται για το διάστρεμμα του Μάριο (που είναι μια ασήμαντη, μηδαμινή πάθηση) και ανησυχούν υπερβολικά – ίσως, με όλα αυτά, προοικονομούνται τα χειρότερα που θα επακολουθήσουν. Θαρρεί κανείς πως τα πρόσωπα που περιβάλλουν τον Μάριο διαβάζουν την κακή του μοίρα κι αυτή η ανησυχία τους προβάλλεται στο διάστρεμμά του. Όλο αυτό, βέβαια, είναι ένα συγγραφικό τέχνασμα για να επακολουθήσουν συμπτώσεις, απειλές, οιωνοί, σημάδια που θα οδηγήσουν σε ένα απροσδόκητο τέλος.

Η αφήγηση της υπόθεσης δεν είναι ευθύγραμμη. Ο Θέρκας με εμβόλιμες αφηγηματικές υποενότητες μάς ενημερώνει για την προηγούμενη ζωή του Μάριο, αναφορικά με τα προσωπικά και τα επαγγελματικά του. Από το μέσον περίπου του βιβλίου, περιμένουμε κάποια έκρηξη. Υπάρχει ένα κρεσέντο ατυχιών και ματαιώσεων και όλα δείχνουν πως όλο αυτό κάπου θα ξεσπάσει. Η νουβέλα ξετυλίγεται στο χρονικό εύρος μιας βδομάδας.

Ρεαλισμός ή παρωδία, όνειρο ή φαντασίωση, εφιάλτης ή η ζοφερή πραγματικότητα; Όπως κι αν αντιληφθεί ο αναγνώστης την υπόθεση, το σίγουρο είναι πως η γραφή του Θέρκας είναι άκρως ενδιαφέρουσα. Με αρκετές δόσεις μυστηρίου, με σασπένς, με ανατροπές, με συνταγή από Κάφκα στο ανάπτυγμά της και με αίσια έκβαση στην απόληξη, μία νουβέλα που ακροβατεί ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα.