του Σωτήρη Βανδώρου
Είναι 6 Δεκεμβρίου το πρωί, ακριβώς ένα χρόνο μετά τη δολοφονία του Αλέξη Γρηγορόπουλου, και διέρχομαι το κέντρο της Αθήνας. Αστυνομικές δυνάμεις παντού. Στα ραδιόφωνα ειδήσεις για κάποια «επεισόδια» των προηγούμενων ημερών, για ειρηνικές εκδηλώσεις μνήμης, αλλά, κυρίως, διάχυτη ανησυχία. Τι θα γίνει σήμερα; Αναβίωση των περσινών;
«Ανησυχία» είναι και ο τίτλος λευκώματος που μόλις κυκλοφόρησε και στον οποίο συγκεντρώνεται κάθε είδους οπτικό υλικό και τεκμήρια από τα γεγονότα του 2008. Η έκδοση, αναμφισβήτητα υψηλής αισθητικής και με ενδιαφέρον υλικό, φλερτάρει –χωρίς να το διατυμπανίζει– με την ιδέα ότι η κριτική, η αμφισβήτηση, η συλλογική δράση μπορούν να συνδυαστούν με τη χρήση βίας.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ
Περί βίας
Hannah Arendt
Αλεξανδρεια
12/2008. Οι νέοι,
η ελευθερία και το κράτος
Γιώργος Κοντογιώργης
Ιανός
Ανησυχία. Μια καταγραφή του αυθόρμητου τον Δεκέμβριο του 2008
Αλέξανδρος Κυριακόπουλος,
Ευθύμιος Γουργουρής
Καστανιώτης
Η τελευταία παρουσιάζεται εμμέσως εύλογη κι αιτιολογημένη, υπό συγκεκριμένες περιστάσεις, όπως ακριβώς αυτές που προέκυψαν τον περσινό Δεκέμβριο. Είναι όμως έτσι; «Η π ρ ο σ φ υ γή στη βία, όταν βρίσκεται κανείς αντιμέτωπος με εξοργιστικά γεγονότα ή συνθήκες, είναι πολύ μεγάλος πειρασμός λόγω της εγγενούς αμεσότητας και ταχύτητάς της». Τάδε έφη Χάνα Αρεντ, από τις σημαντικότερες φιλοσόφους του 20ου αιώνα, σε δοκίμιό της που συνέγραψε στον απόηχο των γεγονότων του Μάη του ’68 και γενικότερα της ταραχώδους δεκαετίας του ’60. Το κλίμα της εποχής «σήκωνε» την υποστήριξη βίαιων ενεργειών εφόσον –υποτίθεται πώς– δικαιολογούνταν από αγαθούς σκοπούς και η Αρεντ είναι η τελευταία που θα μπορούσε να κατηγορηθεί για έλλειψη προοδευτικής και ριζοσπαστικής διάθεσης. Παρόλα αυτά, η ίδια γενικά απαξιώνει τη βία απ΄ όπου κι αν προέρχεται.«Η βία δεν παράγει σκοπούς, ούτε την ιστορία ή την επανάσταση, ούτε την πρόοδο ή την αντίδραση. Αλλά μπορεί να χρησιμεύσει στη δραματοποίηση αδικιών και στην προσέλκυση του κοινού σ’ αυτές». Σημαντικό είναι ότι η Άρεντ αμφισβητεί τη διαδεδομένη αντίληψη πως η βία δεν είναι τίποτε περισσότερο από την πιο κατάφωρη εκδήλωση δύναμης: «Δύναμη και βία είναι πράγματα αντίθετα, όταν η μία επικρατεί απόλυτα, η άλλη απουσιάζει. Η βία εμφανίζεται εκεί όπου η δύναμη κινδυνεύει, αλλά, αν αφεθεί ανεξέλεγκτη, καταλήγει στην εξαφάνιση της δύναμης». Για τη φιλόσοφο, δύναμη είναι η ικανότητα των ανθρώπων να πράττουν από κοινού, να συνέρχονται, να διαβουλεύονται και να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες για τις κοινές υποθέσεις στη δημόσια σφαίρα. Εφόσον είναι έτσι, πέρυσι, τις μέρες που ακολούθησαν το φόνο του τραγικού μαθητή, η ελληνική πολιτεία και κοινωνία εμφάνισαν εικόνα απελπιστικής αδυναμίας. Είναι καιρός επιτέλους να ξεφύγουμε από απλοϊκές αντιλήψεις του τύπου «βία στη βία της εξουσίας» και να οργανώσουμε το συλλογικό μας βίο έτσι ώστε πράξεις βίας κάθε κλίμακας –από τη ρίψη αυγών κι εκτόξευσης απειλών σε συγγραφείς μέχρι δολοφονικές επιθέσεις σε πολίτες ή αστυνομικούς– να καταδικάζονται ως απολύτως αδικαιολόγητες και να μη γίνονται επουδενί ανεκτές από την τεράστια πλειονότητα.
Σωτήρης Βανδώρος
